Vương triều Lý (1009-1225) được xem như là giai đoạn khởi đầu cho thời kỳ hưng thịnh dài lâu của phong kiến nước ta về chính trị – ghê tế cũng giống như về văn hóa truyền thống – nghệ thuật. Sau một nghìn năm Bắc thuộc, nhà Lý quyết tâm chế tạo một nền chủ quyền lâu dài với một niềm từ bỏ hào tự tôn dân tộc, với khát khao Ðại Việt cũng rất có thể sánh ngang hàng với Ðại Ðường, Ðại Tống ở Trung Hoa.

Bạn đang xem: Lịch sử kiến trúc thời lý

Tiếp nối niềm tin Phật giáo từ các triều đại trước, Phật giáo thời Lý trở thành quốc giáo và cải tiến và phát triển mạnh mẽ. Chắc rằng tinh thần tự bi, bác ái của Phật giáo hòa hợp với tinh thần ôn hòa, bình dị của fan Việt. Theo Ðại Việt sử cam kết toàn thư thì thời ấy, quần chúng ‘lũ lượt đi sinh sống chùa’. Rất nhiều người làm việc gì cũng nghĩ tới sự phù trợ của Ðức Phật, Lý thường xuyên Kiệt sau khi đánh Tống, bình Chiêm vẫn cho xuất bản chùa Báo Ân (Thanh Hóa) nhằm tỏ lòng cảm tạ. Linh Nhâm thái hậu tạo ra cho bản thân đến hàng trăm ngôi chùa. Lúc vừa lên ngôi, Lý Thái Tổ chưa tạo tôn miếu làng tắc, bên vua đang cho xây dừng tám ngôi chùa. Sử cũ biểu thị những ngôi chùa hết sức bề thế, uy nghiêm, trong những lúc cung năng lượng điện của triều đình thì diễn đạt sơ sài. Cụ thể là thời ấy, kiến trúc Phật giáo có vị trí đặc biệt quan trọng và nổi tiếng hơn cả các công trình kiến trúc khác. Tuy nhiên, ngày nay nói đến những ngôi chùa thời Lý ta chỉ từ hình dung qua nền móng và những thư tịch cổ để lại, vì không tồn tại công trình nào còn lại nguyên vẹn. Chùa Một Cột (chùa Diên Hựu) ở hà thành chỉ là 1 trong những mô phỏng của ngôi chùa xưa, nhưng bao gồm quy mô nhỏ hơn khôn xiết nhiều.

*

Chùa Một Cột (Diên Hựu) ngơi nghỉ Hà Nội

Nói đến các công trình kiến trúc Phật giáo thời Lý, fan ta thường kể đến tính bài bản của nó. Miếu Một Cột xưa (xây năm 1049) được dựng trên cột đá cao mặt hàng vài chục mét, vươn lên giữa hai hồ nước Linh Chiểu cùng Bích Trí, như hình bông sen nở ngàn cánh, trong chùa có tượng mình vàng. Ðặc biệt chùa bao gồm quả chuông lớn, chuông Quy Ðiền nặng mang đến nỗi cấp thiết treo được, phải đặt dưới đất. Miếu Phật Tích (Phượng Hoàng, tự Sơn, Bắc Ninh) với tên chữ vạn phúc hà đông tự xây đắp năm 1057 gắn liền với thần thoại cổ xưa một thành phầm cao chọc trời khi vỡ hiện ra pho tượng mình xoàn uy nghi. Chùa được kiến tạo với tư cấp nền lấn vào triền núi, mỗi lớp nền cao tự 4 mang lại 5 m. Lớp thứ nhất là nền đất, có chiều rộng 60 m, cùng chiều sâu 100 m, cha lớp nền sau được bó đá cùng với chiều rộng khoảng tầm 60 m, chiều sâu khoảng 100 m và được kết nối với nhau bằng những bậc cầu thang. Phong cách thiết kế ngôi chùa xưa chỉ còn lại tư lớp nền, vừa rồi chùa được xây dựng lại với quy mô khá bề ráng để lưu niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Xem thêm: Ghém Tường Tiếng Anh Là Gì, Tường Đá Trong Tiếng Anh Là Gì, Ghém Tường Là Gì

*

Tháp ở chùa Phật Tích – Bắc Ninh

Cùng với bản vẽ xây dựng chùa Phật Tích, chùa Dạm (Quế Võ, Bắc Ninh) được tạo năm 1086, trên núi Dạm. Ngôi chùa cũng gồm bốn lớp nền ăn sâu vào triền núi, mỗi lớp có chiều cao khoảng 5-6 m. Với diện tích s rộng sát 8.000 m2, bề mặt của từng lớp rộng khoảng 65 m với chiều sâu của bốn lớp khoảng tầm 120 m. Ngôi miếu bề thế đến mức Trần Nhân Tông lúc đi vãn cảnh chùa đã viết: Bức tranh bản vẽ xây dựng mười hai lớp – đôi mắt thấy thiên nhiên rộng vạn lần (Thập nhị lâu đài khai họa lục – Tam nhiên trái đất diệc thị màu). Tiếc rằng ngôi chùa bề nạm đó ngày nay chỉ từ lại các nền móng, tuy nhiên vẫn có thể hình dung về bài bản của nó. Vào dân gian vẫn còn đó giai thoại đề cập về câu ca Trăng mười tám ngừng hoạt động chùa Dạm rằng, dân làng mạc Tự Môn (Cửa Chùa) mọi khi cùng nhà chùa đóng cửa, thì kể từ tiếng trống thu không điểm đến lúc trăng mười tám mọc new đóng chấm dứt hết cửa ngõ chùa. Thuộc với miếu Phật Tích, miếu Dạm, Bà Tấm, miếu Hương Lãng cũng là những công trình kiến trúc rất là bề thế. Chùa Bà Tấm (Gia Lâm, Hà Nội) bao gồm bậc lối đi ra vào rộng 12 m, thượng điện rộng mang lại 60 m, còn diện tích nội từ của chùa Hương Lãng rộng ngay gần 40.000 m2.

*

Cột đá miếu Dạm – Bắc Ninh

Nói cho tính quy mô của bản vẽ xây dựng Phật giáo thời Lý còn phải kể đến các tháp Phật. Tháp chùa thời Lý không giống với tháp của không ít ngôi miếu thời sau, đó là nơi cúng Phật chứ không hẳn mộ của các nhà sư, là chỗ để hành lễ chứ chưa phải để tưởng niệm. Tháp thời Lý thường tại đoạn trung trung ương của ngôi chùa, được thiết kế nhiều tầng, trở thành biểu tượng thiêng liêng nối trời với đất, tạo ra sự hòa đúng theo âm – dương, nhờ cất hộ gắm ý nguyện của phật tử cùng với Ðức Phật trên cõi Niết Bàn. Các tháp Phật thời Lý như tháp Phật Tích, tháp Báo Thiên, tháp Chương Sơn… nay cũng chỉ còn lại nền móng, phụ thuộc công thức tạo ra tháp cổ và mô hình tháp bằng đất sét nung khảo cổ học tìm được, những nhà nghiên cứu và phân tích phỏng đoán những tháp thời Lý thường cao hơn nữa mười tầng với có độ cao hàng mấy chục mét. Cách đây không lâu Viện thẩm mỹ có nghiên cứu và xác định chiều cao của tháp Phật Tích khoảng tầm 36 m.

*

Chùa Báo Thiên (nay đã biết thành phá hủy, tọa lạc ở trong phần nay là nhà thờ Lớn Hà Nội)

*

Tháp Báo Thiên

Nói đến những bản vẽ xây dựng Phật giáo thời Lý, sát bên tính quy mô của không ít công trình, còn cần nói đến kết cấu kiên cố chắn, cân đối, cơ mà ở đó nổi bật lên là dạng kết cấu khía cạnh bằng hình vuông vắn hướng vào trung vai trung phong là địa điểm thờ Phật như chùa Một Cột, hoặc kết cấu tầng lứa tuổi lớp mở rộng không gian từ kế bên vào trong như kiến trúc chùa Phật Tích, miếu Dạm. Trong khi nói mang đến chùa thời Lý thường đi liền với phong cảnh thiên nhiên hết sức đẹp, đính với núi, cùng với sông, với rất nhiều cánh đồng không bến bờ tạo thành những cảnh quan hữu tình, liên minh giữa con fan và trời đất. Với trang hoàng cho những công trình đó là các tác phẩm hội họa, điêu khắc, cùng với hình ảnh rồng, phượng, mây, sóng, hoa sen, hoa cúc, nhạc công, tiên nữ… làm cho cho công trình xây dựng trở đề nghị bay bổng, tạo ra chốn tiên giới ở trần thế vừa rất thực lại vừa như mơ. Ngày nay, qua lốt tích còn lại với những nền móng, chân tảng, phần đa viên ngói trườn chạm rồng chạm phượng, v.v. Cùng các thư tịch bạn xưa nhằm lại, chúng ta cũng có thể hình dung ra phong cách xây dựng Phật giáo thời Lý, một loại công trình nổi bật trong lịch sử vẻ vang kiến trúc Việt Nam. Cùng đó đó là những di sản văn hóa vật thể, biểu lộ tâm hồn hiền hậu hậu, lối sống nhân từ hòa vốn có của bạn Việt, đồng thời là khát vọng của một vương triều đã hòa phổ biến với khát khao của quần chúng. # để thuộc cầu mong muốn xây dựng một non sông phồn vinh.