Năm 1964, GS Đào Duy Anh xuất phiên bản cuốn sách kinh khủng về địa lý học lịch sử vẻ vang “Đất nước vn qua các đời”. Đào Duy Anh trở thành fan được biết/ nhắc tới nhiều nhất bởi vì ông vẫn đặt một viên gạch đặc biệt quan trọng cho chăm ngành công nghệ cơ bản, vừa đảm nhiệm vừa hẻo lánh và “kén người” ấy. Kể từ sau cuốn chuyên luận, ngành địa lý học lịch sử ở vn cũng đang đi qua nhiều chặng mặt đường khác nhau, với nhiều ngả rẽ khác nhau. Bài ra mắt này, thay do ngợi ca những giá trị của cuốn sách “Đất nước nước ta qua những đời” của vắt GS Đào Duy Anh, sẽ trình diễn những sở loài kiến sở độc của tín đồ viết về chăm ngành rộng lớn mà rạm sâu này.

Bạn đang xem: Lịch sử địa lý việt nam

Địa lý học lịch sử hào hùng (historical geography) là một trong những thực thể lai ghép (hybrid) của nhì ngành khoa học: địa lý học cùng sử học. Những nhà địa lý học tập trước nay vẫn chấp nhận cho rằng, địa lý học lịch sử dân tộc là ngành khoa học nghiên cứu và phân tích về mọi hiện tượng kỳ lạ địa lý đã từng ra mắt trong vượt khứ, với những thay đổi địa lý trong veo chiều lâu năm lịch sử 1, là một trong năm phân môn của địa lý học tập nhân văn (human geography). Nhiệm vụ của nó là để liên kết địa lý hiện tại với quá khứ và điều tra các ảnh hưởng của quá khứ trong việc định dạng những tình trạng địa lý ở các thời điểm khác biệt trong kế hoạch sử 2. Trong những khi đó, những nhà sử học đến rằng, “địa lý học lịch sử vẻ vang là một môn học hỗ trợ của sử học… mong do đó mà hiểu thêm được về mặt địa lý số đông sự kiện định kỳ sử quan trọng đặc biệt …”3Có thể nói như sử gia H. B. Geogre, “lịch sử không thể hiểu được nếu không tồn tại địa lý” (history is not intelligible without geography)4. Với một cách lịch lãm, công ty địa lý học Alan R. H. Baker hồi đáp lại H. B. Geogre rằng: “địa lý cũng không thể hiểu được nếu không tồn tại lịch sử” (geography is not intelligible without history) 5.

Nếu như sử học là một khoa học nghiên cứu về đa số thực thể số đông sự kiện đã từng xảy ra trong thừa khứ bên trên cả hai bình diện không khí và thời gian (cả đồng đại và lịch đại); thì địa lý học lịch sử dân tộc lấy không gian địa lý làm đối tượng người tiêu dùng chính yếu nhằm phóng chiếu về hoạt động vui chơi của con bạn trong cái thời gian. Địa lý học lịch sử hào hùng đối lập với địa lý học tập ở chiều kích thời gian, một chiếc nghiên cứu giúp về các hiện tượng địa lý hoàn toàn có thể đã từng diễn ra thông qua những vết vệt vật chất tự nhiên và các nguồn sử liệu nhân vi (gồm cả sử liệu văn vật và sử liệu văn hiến) 6; còn địa lý học cân nhắc các đối tượng người tiêu dùng địa lý ở thời khắc đương đại như những chứng cứ còn sót lại từ quá khứ. Địa lý học lịch sử hào hùng chiếm một vai trò tất yêu trong nhấn thức lịch sử dân tộc vì nó có thể chấp nhận được con bạn phân biệt các sự kiện lịch sử, các dạng thức văn hóa, những hệ hình lịch sự khác nhau giữa những không gian địa lý không giống nhau. Ngược lại, sử học là một trong phương thức tính chất để con người từ các không gian địa lý không giống nhau soi sáng về vượt khứ của chính bản thân mình trong mối quan hệ với thừa khứ của các người khác, cộng đồng khác ở phần đông vùng địa lý khác. Sử học với địa lý học lịch sử dân tộc là nhị kiểu nhấn thức khác biệt về nhân loại và về nhỏ người, giống hệt như hai bé mắt với hai điểm nhìn khác nhau, nhằm mục đích cùng khiến cho một hình ảnh thế giới trong não bộ. Công ty sử học lưu ý đến con tín đồ trong dòng lịch sử, còn bên địa lý học định kỳ sử chú ý đến các không khí trong dòng lịch sử hào hùng – địa điểm con bạn sinh trú và ảnh hưởng với tự nhiên và xóm hội. Nạm nhưng, các bạn sử học lẫn bên địa lý học lịch sử vẻ vang lại luôn không hoàn thành mở rộng những chủ đề nghiên cứu, đối tượng người dùng nghiên cứu chũm thể. Trường đoản cú mối vồ cập chính yếu hèn như biên giới chính trị, địa danh hành chính, địa lý quốc gia, chúng ta còn không ngừng mở rộng mối xem xét các dạng thức hoạt động của con người, các hiện tượng của trái đất tự nhiên, như bệnh dịch, tội phạm, khai khoáng, âm nhạc, môi trường, hệ sinh thái, thay đổi khí hậu… rất có thể nói, “Bất kỳ hiện tượng kỳ lạ địa lý như thế nào trong lịch sử dân tộc đều là địa lý học kế hoạch sử, dù là các hiện tượng lạ có tính vùng miền, tính viên bộ, tính văn hóa, tính trường đoản cú nhiên”.7

Địa lý học kế hoạch sử, như vậy, vừa là 1 trong khoa học tập độc lập, vừa tất cả tính liên ngành hết sức cao, nó vừa để ý đến lịch sử địa lý từ bỏ nhiên, lịch sử hào hùng khu vực, lịch sử dân tộc quốc gia, lịch sử vẻ vang vùng miền vừa cân nhắc lịch sử nhỏ người. Nó phối hợp cả nhị phạm trù thời gian- không khí với cuộc sống xã hội 8. Địa lý học lịch sử hào hùng tìm kiếm đều phương thức cơ mà con fan chung sinh sống với từ nhiên, khai thác tự nhiên, cải tạo tự nhiên, và đặt định tự nhiên và thoải mái trong thừa nhận thức, khối hệ thống kĩ thuật, và nền tảng văn minh. Như thế, ngành này nghiên cứu không khí địa lý trong nhận thức của các cộng đồng người, và phân tích con người trong mối tương quan với từ nhiên. Nó phân tích các lát giảm địa lý trong chiếc dịch sử, sự phát triển thành thiên cùng sự bất biến của không ít lát cắt ấy qua thời gian. Nó tái lập hầu như tình trạng địa lý từ nhiên, các ranh giới vùng miền, phục dựng các biên giới lãnh thổ, tái thiết các vùng địa lý- văn hóa, các lãnh thổ của các tộc người. Những kết quả của nghiên cứu và phân tích địa lý học lịch sử dân tộc là ánh xạ của mối ảnh hưởng đa chiều giữa con người với làng mạc hội và với từ nhiên. Nó là kết quả của những cố gắng nỗ lực nhận thức để “lội ngược chiếc quá khứ” của con người ở những phương diện lịch sử hào hùng quốc gia, lịch sử dân tộc dân tộc, lịch sử hào hùng văn minh, lịch sử vẻ vang văn hóa,… Nó cho phép các tổ quốc đương đại, các dân tộc hiện tồn đặt định bản thân trong không – thời gian để khẳng định sự tồn tại quang minh chính đại của bản thân ở thời gian hiện tại. Địa lý học lịch sử dân tộc không cần là sự phối hợp máy móc thân địa lý học cùng sử chí học (historiography), mà là 1 khoa học tập địa lý về vượt khứ9. Cuối cùng, địa lý học định kỳ sử lưu ý đến các hiện tượng địa lý trong quá khứ và những tác động của vượt khứ đối với việc định dạng địa lý bây giờ và tương lai10.

Như trên đang giới thuyết, địa lý học lịch sử dân tộc là một phân ngành của địa lý học tập nhân văn (human geography)11 cùng với những phân môn khác là địa lý học tài chính (economic geography), địa lý học tập xã hội (social geography), địa lý học văn hóa truyền thống (cultural geography), cùng địa lý học bao gồm trị (political geography) . Trong khi bốn chăm ngành sau quan tâm đa phần đến các bình diện địa lý- nhân bản của lúc này (chủ yếu đuối từ văn minh đến đương đại)12, thì địa lý học lịch sử cân nhắc việc phóng chiếu các bình diện bên trên về quá khứ.

*

Địa lý học định kỳ sử, tuy là một trong những tập bé của địa lý học nhân văn theo phong cách phân một số loại của giới học trả từ 1945 mang đến nay 13, tuy vậy thực ra lại chính là các nghiên cứu về địa lý học nhân văn trong định kỳ sử. Địa lý học kế hoạch sử suy nghĩ mọi chiều kích của địa lý và con tín đồ – số đông yếu tố, các xu hướng rất có thể đã từng diễn ra trong định kỳ sử, góp phần tạo bắt buộc diện mạo của địa lý – và con fan hiện tại. Địa lý học định kỳ sử, như thế, rất có thể nói đó là “anh em tuy nhiên sinh” cùng với địa lý học tập nhân văn. Địa lý học lịch sử đó là địa lý học tập nhân văn được “chia ở thời thừa khứ”; còn địa lý học nhân văn lại là địa lý học lịch sử hào hùng được “chia sinh sống thời hiện tại tại chấm dứt tiếp diễn”.

***

Năm 1964, cuốn “Đất nước việt nam qua các đời” của Đào Duy Anh ra đời, ghi lại mốc đặc trưng cho nghiên cứu và phân tích địa lý học chủ yếu trị, địa lý học lịch sử hào hùng ở Việt Nam. Chuyên luận tất cả 15 chương khảo về diên giải pháp địa lý hành bao gồm của các nước nhà cổ của người việt nam từ Văn Lang, Âu Lạc, qua những triều đại Hán- Tam Quốc- Lưỡng Tấn- nam Bắc Triều- Tùy- Đường, đến những triều đại tự chủ Đinh- chi phí Lê- Lý- Trần- Hồ- Lê và Nguyễn. Như tác giả tự giới thuyết, cuốn sách nghiên cứu “phần địa lý hành chủ yếu để nhận định và đánh giá cương vực của nhà nước cùng vị trí các khu vực hành chủ yếu trải qua những đời, rồi đến quy trình mở mang khu vực và quá trình ổn định biên giới.”14 Chuyên luận đồng thời cũng phân tích địa lý học chính trị qua các trận chiến tranh kháng giặc nước ngoài xâm như chiến tranh chống Tống thời Lê Hoàn, thành công trước quân Thanh của quang đãng Trung, hoặc một số địa danh địa lý quan trọng cần trao đổi như sông Bạch Đằng, thành Thăng Long, quần hòn đảo Hoàng Sa, hòn đảo Côn Lôn, và lịch sử hào hùng đường thủy bộ vn qua những đời. Về triết lý và làm việc luận, hiển nhiên người sáng tác đã áp dụng và kế thừa những thành tựu của địa lý học nhân văn của Pháp. Một phương pháp tinh tế, ông trích dẫn quan lại niệm của các học đưa của Liên Xô vào “Đại bách khoa toàn thư Xô viết”. “Đất nước vn qua các đời” có thể nói rằng là công trình phối hợp “ba vào một”, vừa tiếp tục truyền thống sử học- địa lý học bạn dạng địa, vừa vận dụng và kế thừa phương thức luận của giới phân tích thời EFEO, lại vừa thông thuộc lý thuyết của giới khoa học Xô viết. Ấy là chưa nói tới những ảnh hưởng trực tiếp từ bỏ giới nghiên cứu Trung Quốc, nhưng mà ông không hiển ngôn, nhưng cũng đã từng lộ diện đây đó trong “Việt Nam văn hóa truyền thống sử cương”. Những vụ việc về giai cấp, về nhân dân, về dân tộc, về nước nhà đã được tác giả khôn khéo dẫn dụng để tạo ra thành một công trình khối hệ thống đề cập đến những “khía cạnh địa lý của đại bộ phận những sự kiện của lịch sử hào hùng dân tộc”.

Xem thêm: Bếp Từ Kết Hợp Bếp Hồng Ngoại Chính Hãng, Top 3 Mẫu Tốt Nhất 2021

Sự khiếu nại Trung Quốc đánh chiếm Hoàng Sa năm 1974 đã làm cho cục diện chủ yếu trị tại đại dương Đông chuyển đổi đột ngột. Kể từ sau đó, các phân tích địa lý học bao gồm trị với lịch sử chủ quyền của vn tại Hoàng Sa- ngôi trường Sa trở đề nghị bức thiết. Hàng loạt nội dung bài viết của các học đưa được in trên siêng đề “Đặc khảo về Hoàng Sa với Trường Sa” của tập san Sử địa (1975). Cho tới sau sự kiện HY981 năm 2014, hàng trăm chuyên luận, cả nghìn bài nghiên cứu từ phía những học giả việt nam đã xuất bạn dạng trên các tạp chí vào và ngoại trừ nước, trong những số ấy phải kể tới Nguyễn Đình Đầu, Phạm Hoàng Quân, Nguyễn quang quẻ Ngọc, è Đức Anh Sơn,… và những xuất bản phẩm của cục Ngoại giao. Nghiên cứu và phân tích về địa lý học chính trị làm việc Hoàng Sa ngôi trường Sa, vẫn có bài bác lược thuật riêng, nên công ty chúng tôi không nói lại ở đây. Về cơ bản, các học trả sử dụng phối kết hợp năm nguồn sử liệu để nghiên cứu về địa lý học chính trị của nhị quần đảo này, gồm: (1) nguồn sử liệu và phiên bản đồ Hán Nôm của Việt Nam15; (2) nguồn sử liệu bạn dạng đồ và Hán văn của Trung Quốc16; (3) mối cung cấp sử liệu phiên bản đồ và những văn phiên bản văn hiến Latin (Pháp, Anh, Bồ, Hà Lan,…)17; (4) mối cung cấp sử liệu điền dã địa phương (tín ngưỡng, văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán, văn hóa dòng họ, văn học tập dân gian,..); (5) mối cung cấp sử liệu văn đồ (khảo cổ)18.

Nghiên cứu địa lý học bao gồm trị còn phải nói đến các công trình về đường biên giới giới khu đất liền. Cuốn “Les frontières du Vietnam: Histoire des frontières de la Péninsule Indochinoise” 19 do Alain Forest công ty biên, đó là cuốn sách tập vừa lòng nhiều nghiên cứu chuyên sâu bên trên cơ sở khai quật các mối cung cấp sử liệu tàng trữ tại Pháp. Cuốn sách nói một giải pháp khoa học và khối hệ thống các đường biên giới trên lục địa và trên biển khơi của Việt Nam. Trong cuốn này phải nói đến serie nội dung bài viết về biên thuỳ Việt- Trung của Nguyễn ráng Anh20. Chuyên luận “Quá trình hình thành đường giáp ranh biên giới giới đất liền Việt Nam- Campuchia” (2015) của Lê Trung Dũng21 gồm năm chương, nghiên cứu lịch sử sở hữu và quy trình hình thành biên cương từ thời các chúa Nguyễn (thế kỷ 16) mang lại năm 2012. Biên độ rộng của thời gian khảo sát cho biết thêm cuốn sách là sự phối hợp của phân tích lịch sử, lịch sử dân tộc ngoại giao, lịch sử hào hùng chiến tranh với nghiên cứu và phân tích địa lý học kế hoạch sử. Còn có thể kể ra ở đây hàng loạt phân tích khác về vụ việc này, song ở trên đây chỉ nêu đông đảo điểm nhất đặc biệt quan trọng để giới thuyết bổ sung cho tình hình phân tích của ngành này hiện nay nay.

Địa lý học định kỳ sử, như đã trình bày, là 1 khoa học tập liên ngành và đa ngành, nó không tồn tại một cách độc lập, bóc biệt, mà ở trong thay tương liên, tương hỗ với nhiều ngành kỹ thuật khác. Địa lý học lịch sử ở Việt Nam, từ nguồn gốc của truyền thống cuội nguồn chép sử Đông Á qua các phân tích thời Pháp thuộc cho đến nay, đã trải qua không ít chặng đường khác nhau, với những thành tựu và nhiều hướng tiếp cận còn hứa hẹn ở phía trước. Ngoài ra còn một vài lớn các phân ngành của địa lý học lịch sử dân tộc chưa được lược thuật làm việc đây, trong số ấy phải nói tới địa lý học tộc người, địa lý học tập ngôn ngữ, địa lý học tập dân số, địa lý học bệnh lý, địa lý học ghê tế,… Bài reviews này chỉ là ánh mắt qua nhãn quan không lớn của người viết về những vụ việc quá rộng lớn và phức tạp. Song vì yêu thương mến, ưa thích và biết ơn những bên địa lý học lịch sử vẻ vang tiền bối như Đào Duy Anh, mà shop chúng tôi liều mình thử tổng quát vài đường nét vẽ dềnh dàng về, đôi lúc hơi rối rắm, dẫu biết rằng tri thức thì bao la còn mình thì hữu hạn. Nếu như có vấn đề gì còn cần tiếp tục trao đổi, thậm chí là phần lớn nhận thức không đúng lầm, rất muốn được những học trả và độc giả chỉ chính.

———–

Chú thích

1. Clark, Andrew H. (chairman), Historical Geography. Washington D.C: National Academy of Science- National Research Council. 1952, p.1.2. Leila Jalali, Farshad Sameni Keivani, “An Investigation of Historical Geography”, Journal of Humanities và Social Science. Volume 17, Issue 2 (Nov. – Dec. 2013), p.26.3. Đào Duy Anh, “Đất nước vn qua những đời- phân tích địa lý học lịch sử Việt Nam”, Hà Nội: NXB Khoa học, 1964, p.3.4. H. B. Geogre. The Relations of Geography & History. Oxford: Oxford University Press, 1901.5. Alan R. H. Baker. Geography và History: Bridging the Divide. Cambridge University Press, 2012, p.xi.6. Về sử liệu văn hiến xin xem nai lưng Trọng Dương và Trịnh tự khắc Mạnh, “Cơ cấu phân ngành Hán Nôm: chú ý từ triết lý văn hiến học”. Vào “Cấu trúc mô hình lớn (cấu trúc bảng từ) Bách khoa thư chuyên ngành Ngôn Ngữ- Hán Nôm” (Nguyễn Minh Thuyết chủ biên). Đề án biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam, VASS, 2017.7. Clark, Andrew H. (chairman), Historical Geography. Washington D.C: National Academy of Science– National Research Council. 1952, p.1.8. Alan R. H. Baker – Mark Billinge. Period and Place- Research Methods in Historical Geography. Cambridge- New York- Melbourne- Sydney: Cambridge University Press, 1982.9.Butlin, R.A. Historical Geography: Through the Gates of Space & Time. New York: A. Arnord.10. Derek Gregory và others (ed.), The Dictionary of Human Geography. (5th edition). Singapore: Blackwell Publishing, 2009, p.332.11. Ở việt nam thường dịch là “địa lý nhân văn”. Xem Nguyễn Ngọc Tuấn, Từ điển thuật ngữ địa lý nhân văn. Trung tâm nghiên cứu Địa lý Nhân văn. Hà Nội: công nghệ xã hội, 2003. Theo chúng tôi, “địa lý nhân văn” chỉ là đối tượng người dùng nghiên cứu, chứ không phải là tên của chăm ngành khoa học này. Ở bài xích này, shop chúng tôi thống nhất cần sử dụng là “địa lý học nhân văn”, tương xứng như giải pháp dịch “sinh thái học nhân văn” (12. Ví dụ như xem: Nguyễn tuy nhiên Tùng và Trần Ngọc Ngoạn (cb.), Phát triển kinh tế xanh trong nntt Việt Nam: một trong những vấn đề lý luận với thực tiễn, Hà Nội: NXB.KHXH, 2014.13. Derek Gregory và others (ed.), The Dictionary of Human Geography. (5th edition). Singapore: Blackwell Publishing, 2009, p.332. Ron Johnson, Human Geography. Encyclopaedia Britannica; link: https://www.britannica.com/science/geography/Human-geography#ref40594714. Đào Duy Anh, Đất nước vn qua các đời- nghiên cứu và phân tích địa lý học lịch sử vẻ vang Việt Nam, Hà Nội: NXB Khoa học, 1964, p.3.15. Nguyễn Đình Đầu. 2014. Chủ quyền của vn trên đại dương Đông & Hoàng Sa- ngôi trường Sa. Vào “Đặc khảo Hoàng Sa- trường Sa”- TC Xưa và Nay. Số 449 tháng 7/ 2014. Tr.18-24.16. Phạm Hoàng Quân. 2014, Hoàng Sa- ngôi trường Sa: nghiên cứu từ sử liệu Trung Quốc, NXB. Văn hóa truyền thống Văn nghệ. Tp.HCM.17.Trần Đức Anh đánh (chủ biên). 2014a. Tư liệu về tự do của Việt Nam so với quần hòn đảo Hoàng Sa. Những cộng sự: Võ Văn Hoàng, Nguyễn Nhã, è Văn Quyến, è Thắng. Nxb. Văn hóa – Văn nghệ. Tp. Hồ nước Chí Minh.18. Lâm Thị Mỹ Dung (cb.) Khảo cổ học biển lớn đảo, Hà Nội: NXB Đại học non sông Hà Nội, 2017.19. Alain Forest, Les frontières du Vietnam: Histoire des frontières de la Péninsule Indochinoise, Collection Recherches Asiatiques, dirigée par Alain Forest. Paris : L’Harmattan, 1989.20. Nguyen The Anh, “La frontière sino-vietnamienne du XIe au XVIIe siècle”; “La frontière sino-vietnamienne du dé-but du XIXe siècle à 1874”; “Le nam tiến dans les textes vietnamiens”; “Etablisse¬ment par le Viêt-Nam de sa frontière dans les confins occiden¬taux”, Les frontières du Vietnam. Histoire des frontiè¬res de la péninsule indochinoise, P.-B. LAFONT éd. Paris: L’Harmattan, 1989, pp. 65-69, 81-84, 121-127, 185-193.21. Lê Trung Dũng, Quá trình hình thành đường biên giới đất liền Việt Nam- Campuchia, Hà Nội: NXB.KHXH. 615p.