ENGLISH SECTIONVĂN HỌC THẾ GIỚINGÔN NGỮVĂN HỌCVĂN MINHVĂN HÓAKIỀU HỌCGIỚI THIỆU SÁCHGIÁO DỤCDANH SÁCH

SƠ LƯỢC VỀ HÁT CẢI LƯƠNG

ĐÀO ĐỨC CHƯƠNG

Căn cứ vào ngữ nghĩa, chữ “cải lương” (改良) là sửa đổi cho xuất sắc hơn, nói biện pháp khác, làm thế nào để cho những mẫu dở, kém, thiếu sót trở thành tuyệt vời nhất và tương thích hơn. Cho nên hát cải lương, không phải là 1 trong những nghệ thuật trình diễn trọn vẹn sáng tạo, nhưng mà trái lại được thoát bầu và đổi mới từ bộ môn hát bội. Nói rộng lớn ra, cải lương vẫn tổng hợp đông đảo tinh hoa nghệ thuật của những bộ môn không giống như: ca, kịch, nhạc, thi, vũ. Vậy hát cải lương là gì, quy trình hình thành cải tiến và phát triển ra sao, sự không giống nhau giữa hát bội và cải lương, đặc điểm điệu hát, sự phân chia dòng phái, điểm lưu ý nhạc cụ, những tác gia kịch bản, với vai trò của bộ môn thẩm mỹ và nghệ thuật này như vậy nào?

I – HÁT CẢI LƯƠNG LÀ GÌ?

Cải lương là cỗ môn thẩm mỹ vừa diễn, vừa ca ra bộ, tức điệu bộ cân xứng với lời ca. Tự trước, vn đã tất cả hát chèo và hát bội, đến năm 1917, một quy mô nghệ thuật nữa ra đời, đúng hơn phát triển thành thể trường đoản cú hát bội và theo âm nhạc miền Nam, với màu sắc mới mẻ, điệu hát tân tiến, giọng ca hương thơm mẫn, sản xuất sự cuốn hút hơn hai bộ môn trước, nên đặt tên là Cải lương.

Bạn đang xem: Lịch sử cải lương nam bộ

Nghệ thuật cải lương hướng đến tả thực, diễn xuất giống hệt như ngoài đời, người nghệ sĩ cần được từng trải để thấu hiểu tâm lý nhân vật nhưng nhập vai, tự cách ăn uống nói, phong thái, xử sự. Do vậy, điệu bộ và màu sắc mè rước vẻ tự nhiên và thoải mái làm yếu tố quan trọng, tránh việc gia tăng, cường điệu và cao giọng hét khủng như hát bội.

Về kỹ thuật biểu lộ lại không giống xa, hát bội hướng tới tượng trưng và mong lệ, trong lúc cải lương là tả chân. Cho nên, lối dàn cảnh sinh hoạt cải lương thiệt công phu, phải như nhau khung cảnh ngoài thiên nhiên, yêu cầu nhiều fonts màn tranh cảnh không giống nhau, biến đổi cho hợp cốt truyện vở diễn. Y phục, ảo diệu không cần lộng lẫy mà phải ăn mặc y như bí quyết sống nhân vật, đúng vào thời đại nhân vật. Chẳng hạn, diễn tuồng Mông Cổ nhà Nguyên, ko thể sử dụng y phục của triều đại Mãn Thanh.

Về điệu hát, cải lương cùng hát bội đều sử dụng loại nhạc tuồng, nhưng cải lương không có xướng, bạch, hường, tán, ban… những giọng khác vay mượn trường đoản cú hát bội cũng trở thành thể tương đối nhiều và cải lương còn cách tân và phát triển những điệu ca mới hợp với tiếng đờn tài tử. Như vậy, cải lương lấy music làm chủ, diễn viên nhả chữ nhả câu phải hòa với tiếng đàn, giọng ca theo gần cạnh từng giai điệu với tiết tấu của điệu nhạc. Trong khi hát bội câu ca không đống bó vì âm nhạc, miễn sao đúng với nhịp đó là được, cần diễn viên có thể tự do trưng bày hết ưa thích của mình.

II – SỰ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

01 – quy trình tiền thân: Đờn ca tài tử

Từ khi Nguyễn Hoàng di cư vào miền Trung, lập yêu cầu triều đại nghỉ ngơi Thuận Hóa, hồ hết đợt phái nam tiến không dứt đưa fan dân Xứ Đàng Trong quá đèo tảo Mông xâm lăng Champa, rồi Thủy Chân Lạp. Định cư sinh sống miền khu đất Lục thức giấc xa xôi, trường đoản cú nỗi bi hùng ly hương, phần nhiều nghệ sĩ với rất nhiều vốn liếng Nhã nhạc cung đình, vẫn phát sinh ra mẫu nhạc Đờn Ca tài tử Miền Nam, biểu đạt một nỗi nhớ nhung vời vợi. Họ tập trung lại từng nhóm, lập thành các ban đờn ca tài tử ở rải rác khắp miền Lục Tỉnh với sinh hoạt trong số cuộc lễ tại tư gia như hôn quan liêu tang tế. Các tài tử ca độc thoại, những bản như: Bình phân phối chấn, giữ thủy trường, phái mạnh ai, nam giới xuân, Tứ đại cảnh, Xuân tình,

Theo trần Văn Khải, Nghệ Thuật sân Khấu Việt Nam, ông tổ của dòng nhạc này là Nguyễn quang quẻ Đại, thường call là ông ba Đợi, hiện nay dân bọn chúng còn thờ phượng ngơi nghỉ đình xóm Vạn Phước, huyện bắt buộc Đước, tỉnh Long An.

02 – quy trình tiến độ phôi thai: Ca trên sảnh khấu

Lúc bấy giờ, năm 1910, team đờn ca tài tử nổi tiếng nhất miền Lục Tỉnh gồm ban hát của Nguyễn Tống Triều, fan xứ mẫu Thia, từng được mời đi Pháp biểu hiện ca cổ nhạc. Tứ Triều phụ trách đờn kìm, Chín tiệm khảy độc huyền cầm, Bảy Võ đờn cò, cô nhị Nhiễu đờn tranh (đàn thập lục), Mười Lý thổi tiêu, cô bố Đắc chánh ca và cô nhị Nhiễu phụ ca.

H 1: tài tử Nguyễn TốngTriều.

(Ảnh: è cổ Văn Khải,

Nghệ Thuật sân Khấu VN, trang 82)

Nguyễn Tống Triều là người thứ nhất có ý tưởng sáng tạo trình diễn ban ca nhạc trước công chúng. Năm 1911, è Chánh Chiếu chủ nhà hàng Minh Tân ngơi nghỉ Mỹ Tho (nay là thành phố của tỉnh Tiền Giang) mời ban nhạc của tứ Triều reviews thực khách, được hoan nghênh nồng nhiệt. Thấy thế, ông Hộ, chủ rạp hát trơn Casino, cũng sống Mỹ Tho, mời ban nhạc tứ Triều phụ diễn hằng tuần vào buổi tối thứ tư và vật dụng bảy, trước lúc chiếu phim. Điển hình có bạn dạng Tứ Đại Oán (kể truyện tích Lục Vân Tiên, đoạn Bùi Kiệm thi hỏng) được khán giả ưa chuộng, tuy đã tất cả đối đáp giữa Bùi Ông với Bùi Kiệm, nhưng chỉ một bạn diễn ca và không ra bộ.

Nguyễn Tống Triều là tín đồ mở màn mang lại nền ca kịch cải lương bởi đã đưa đờn ca truyền thống lên sảnh khấu, và có thể nói rằng ông là vị tổ đồ vật hai của cục môn thẩm mỹ và nghệ thuật này.

03 – quy trình tiến độ hình thành: Ca kịch cải lương

Tiến trình này còn có những vệt ấn xứng đáng ghi nhớ:

a/ cách mở đầu: Ca ra bộ

Năm 1915, Tống Hữu Định (1869 – 1932) thường hotline là Phó Mười Hai, trần Quang Quờn (hay Huờn, Huyền?) quen gọi Kinh định kỳ Quờn với Phạm Đăng Đàng (gốc miền Trung), cả tía đều sinh sống Vĩnh Long, lập ban ca kịch tài tử, trình diễn phiên bản Tứ Đại Oán trên sân khấu, bao gồm đào kép đóng vai Bùi Ông, Bùi Kiệm, Nguyệt Nga, vừa ca vừa ra bộ.

Năm 1916, ở thị xóm Sadec (nay ở trong tỉnh Đồng Tháp), gồm gánh xiếc của ông Lê Văn Thận (André Thận), dĩ nhiên phụ diễn vài huyết mục ca ra cỗ do kép Bảy Thông, Tám Cang, đào nhị Cúc đảm nhận.

Nghệ thuật ca ra cỗ là lối diễn đạt trên sảnh khấu mà điệu bộ cân xứng với lời ca; tuy vậy còn ảnh hưởng nhiều lối đờn ca tài tử, vì thế hát là chánh, ra cỗ là phụ. Diễn viên yêu cầu giọng hát cho thật mùi để biểu đạt tình cảm của bài ca, còn cỗ tịch chỉ với để minh họa cho lời ca.

b/ Điểm mốc định hình:

Năm 1917, ông Pierre Châu Văn Tú, tên thường điện thoại tư vấn là Thầy Năm Tú, tín đồ Mỹ Tho, lịch sự lại gánh hát của André Thận, lập ra gánh cải lương đầu tiên, bao gồm nhà hát riêng, đào kép được hóa trang, chọn y phục thích hợp với nhân vật, sảnh khấu tất cả phông màn, tất cả vẽ cảnh cùng trang trí phù hợp với văn bản vở diễn như Hạnh Nguyên Cống Hồ (dựa vào truyện Nhị Độ Mai), Trang Tử Cổ bồn Ca (từ Nam Hoa Kinh).

Xét về nghệ thuật, hát cải lương mang ý nghĩa ca diễn nên giọng hát cùng điệu cỗ trong không gian sân khấu phải được coi trọng như nhau. Ở ca ra bộ yên cầu diễn viên tất cả giọng hát thiệt hay, thì với hát cải lương nếu như giọng ca tương đối nhưng diễn xuất hay vẫn được liệt vào hạng đào kép giỏi.

c/ quê hương của cải lương:

Mỹ Tho còn là một chiếc nôi của nả lương, liền sau đó cũng tại khu vực đây, cha ban hát nữa đua nhau thành lập, đó là Đồng Bào Ban của cô tứ Sự, phái mạnh Đồng Ban của thợ kim hoàn nhị Cu, và Tái Đồng Ban cũng của ông bầu Hai Cu. Hoàn toàn có thể nói, đó là bốn gánh hát cải lương đầu tiên, quy tụ những diễn viên danh tiếng. Về đào, có những cô: ba Liên, bố Nhàn, hai Quờn (kết hôn với ba Du), Năm Phỉ, tứ Sang. Về kép, có những ông: tía Du (Phan Văn Hai), nhị Bông, hai Giỏi, Năm Châu, Năm Long, Năm Tỵ, Tám Mẹo, tứ Chơi, tư Út, tự Anh,… Soạn mang lớp tiên phong, sau Trương Duy Toản còn có: Giáo Hiến, Nguyễn Công Mạnh, và Trần Phong Sắc.

Theo trần Văn Khải, Nghệ Thuật sảnh Khấu Việt Nam, bên văn Trương Duy Toản đã soạn đa số kịch phiên bản cải lương mang đến gánh hát Thầy Năm Tú. Ví như vậy, năm 1917, bộ môn cải lương bắt đầu thực sự xin chào đời, và Mỹ Tho là chỗ chôn nhau giảm rốn. Tự đấy, cải lương mô tả độc lập, không thể mang tính phụ diễn nữa cùng Trương Duy Toản là người thứ nhất soạn thành kịch bản.

d/ nghệ sĩ tiêu biểu:

Năm Phỉ (1907 – 1954), thương hiệu thật Lê Thị Phỉ; người làng Điều Hòa, thị trấn Châu Thành, thức giấc Mỹ Tho, ni là thức giấc Tiền Giang. Năm 1917, bà bắt đầu diễn xuất cho gánh Đồng Bào Ban, kế tiếp lập mái ấm gia đình với nghệ sĩ hai Giỏi. Năm 1924, ck mất, bà hát đến gánh Phước Cương, rồi cải giá với Nguyễn Ngọc Cương, tức ông bầu Cương, người chủ sở hữu của đoàn hát này. Từ bỏ đó tiếng tăm bà càng ngày càng vang dội qua tài diễn xuất độc đáo. Vương Hồng Sển viết: “Cô đang tạo được rất nhiều kịch phẩm bất hủ. Về bi thương não nùng, vào Tơ vương Đến Thác, Lan cùng Điệp, Bàng Quý Phi; mặt đường bệ, trang hoàng, đài các, như Túy Hoa vương Nữ, bà thị trấn trong vì chưng Đâu yêu cầu Nỗi?; lả lướt quyến rủ, đam mê như trong sắc đẹp Giết Người, Phụng Nghi Đình; với thông minh dở hơi như vai rất nhiều trong Đóa Hoa Rừng.” <1>. Bà được tuyển chọn đi bộc lộ ở Pháp, Thái Lan.

04 – quá trình phát triển, từ 1917 đến 1922

Ca kịch cải lương không gần như được miêu tả ở Mỹ Tho và Sài Gòn, mà hối hả được phổ cập khắp miền Lục Tỉnh.

Tại sài thành có gánh Tân Thịnh của Trương Văn Thông, lập năm1920, cần sử dụng tên “cải lương” trên phiên bản hiệu của đoàn hát cùng treo câu đối làm tôn chỉ mang đến lối diễn xuất này:

CẢI cách hát ca theo tiến bộ;

LƯƠNG truyền tuồng tích sánh văn minh.

Và cũng từ bỏ đấy, trường đoản cú ngữ “cải lương” trở thành tên thường gọi chính thức của bộ môn thẩm mỹ và nghệ thuật này.

Ở Chợ Lớn gồm gánh Văn Hí Ban của Huỳnh Kim Vui, cùng gánh Tập Ích Ban (1921) siêng diễn tuồng Tàu. Long Xuyên tất cả gánh Sĩ Đồng Ban của ông Bảy Sô. Vĩnh Long bao gồm gánh kỳ lân Ban của bà thị xã Xây ở Vũng Liêm. Sóc Trăng gồm gánh Tân Phước nam giới của chưng sĩ è cổ Văn Minh.

a/ biên soạn giả và kịch bản:

Các kịch tác gia khét tiếng có Đào Châu, Ngô Vĩnh Khang, Mộc cửa hàng Nguyễn Trọng Quyền, è Phong Sắc, Trương Duy Toản… con số tuồng hát tăng khá nhanh, nhưng những đề tài vẫn còn tác động hát bội, đề xuất không bay khỏi những truyện, tích xưa cùng lịch sử; tạm chia làm hai nhóm:

– bắt đầu Việt có: Cao Hoàng Phục Quốc, Kim Vân Kiều, Lâm sanh Xuân Nương, Lê Lai cứu vớt Chúa, Lê Lợi Khởi Nghĩa, cô bé Vương Trưng Trắc, Thạch sinh Lý Thông, Thoại Khanh Châu Tuấn, è cổ Đại Lang Xướng Tử Ca, Triệu Ai vương vãi với bà con quay Thị, Trọng Thủy Mỵ Châu, Vân Tiên Nguyệt Nga,

– xuất phát Tàu có những kịch bạn dạng tiêu biểu như: Anh Hùng Náo, Đơn Hùng Tín, Hoàng Phi Hổ Đầu Châu (của Nguyễn Công Mạnh), Phụng Nghi Đình của Trương quang quẻ Tiền <2>, Thôi Tử Thí Tề Quân, Tống Tửu, Xử Bá Đao tự Hải Thọ,…

b/ Đội ngũ nghệ sĩ:

Ngoài những diễn viên lộ diện ngay thuở đầu tiên (1917) đang sung sức, còn có rất nhiều nghệ sĩ mới gia nhập.

– Về đào, có các cô: ba Hui, bố Nhàn, Bảy Ngọc, hai Cúc, hai Vui, nhị Phụng, hai Xiêm, Mười Nhường, tư Mão,…

– Về kép, có Bảy Thông, cỗ Thế, nhị Bông, nhì Quản, Mười Mùi, Sáu Cụt, Tám Cang, tư Thạch,…

05 – tiến độ cực thịnh, tự 1923 đến 1945.

Thấy cỗ môn cải lương thu hút những khán giả, các gánh hát hồ hết khắm khá, nhiều người đầu tư vào bộ môn này. Thời ấy bao hàm gánh hát lừng danh như: Hậu Tấn, Hề Lập, Huỳnh Kỳ, Kim Thoa, Mộng Vân, nam giới Phi, Nhạn Trắng, Năm Châu, Phụng Hảo, Phước Cương, Sao Mai, Tân Hí Ban, Tân Thịnh, Tập Ích Ban, trần Đắc, Việt Kịch, Võ Hí Ban,… Cải lương không chỉ phổ đổi thay ở nam giới Kỳ, mà còn có triển vọng lan rộng ra đến Trung với Bắc Kỳ.

a/ Kịch tác gia: lừng danh có Đặng Công Danh, Huỳnh Thư Trung (thường gọi là tứ Chơi), Lê Hoài Nở, Lê Văn Tiếng, Mộng Vân, Ngô Vĩnh Khang, Nguyễn Công Mạnh, Nguyễn Thành Châu, è cổ Duy Lân, trằn Hữu Trang (1906- 1966, người Mỹ Tho).

b/ Về kịch bản, quy trình này rất đa dạng chủng loại cả lượng và phẩm, tất cả đủ 5 các loại đề tài:

– Tuồng lịch sử: Gia Long Tẩu Quốc, Gương Liệt nữ giới (Bà Triệu), Hận Nước Thù chồng (Trưng Vương), Tam Đồng Trung Liệt (1925, của Trương Ngọc Thới), Võ Tánh Tử Tiết,…

– Tuồng truyện: Giọt Máu chung Tình (truyệnVõ Đông Sơ và Bạch Thu Hà),…

– Tuồng Tàu: Dự Nhượng Đả Long Bào (của Nguyễn Thành Long), Đường Hoài Ân Bị Tình Trù, Huê Dung Đạo, lưu lại Kim Đính Giải giá bán Thọ Châu (của Lâm Hoài Nghĩa), mạnh dạn Lệ Quân bay Hài, Mộc Quế Anh dưng Cây, quan tiền Công Tẩu Mạch Thành, Quần Anh Kiệt, Tranh Châu Mộng hồ nước Điệp, ngôi trường Hận (tuồng Dương Quý Phi), Xử Án Bàng Quý Phi (của Lê Văn Tiếng), Xử Án Quách Què.

– Tuồng tôn giáo, hầu hết là Phật giáo: Bố Thí Bất Nghịch Ý, quan tiền Âm Thị Kính, thích Ca Đắc Đạo, chi phí Thân Phật Tổ, è cổ Huyền Trang (Tây Du Ký),…

– Tuồng buôn bản hội, có cách gọi khác là tuồng Tây lộ diện và cải tiến và phát triển nhanh chóng, tiêu biểu vượt trội có: Áo tín đồ Quân Tử, Cánh Lan Phương Tử, Duyên Chị Tình Em, Đoạn Tuyệt, Đời Cô Lựu, quý giá Và Danh Dự, cơn mơ Cô Đào; Gió ngược hướng (phóng tác theo Ruy Blas), nhì Khối Tình Hàm Lê, Hồn Bướm Mơ Tiên; Khi bạn Điên Biết yêu thương (Lê Hoài Nở, Nguyễn Thành Châu, è cổ Hữu Trang hợp soạn), Khúc Oan Vô Lượng và Tội của người nào (đều của Huỳnh Thủ Trung, tức tứ Chơi), Lan cùng Điệp, Lỡ Tay Trót Đã Nhúng Chàm, Men Rượu hương thơm Tình, Tham Phú Phụ Bần; giờ đồng hồ Nhạn Kêu Sương (của Lê Hoài Nở), ngôn ngữ Trái Tim, Tình trường Nham Hiểm, tô Ánh Nguyệt; Tơ vương vãi Đến Thác (tức Trà Hoa Nữ, soạn giả Ngô Vĩnh Khang), Trọn máu Với Chồng; Túy Hoa Vương cô gái (phóng tác theo Marie Tudor của Victor Hugo), Tứ Đỗ Tường (của Đặng Công Danh), vị Nghĩa Liều Mình; Vó chiến mã Truy Phong (của Lê Hoài Nở),

*

H 2: trường đoản cú trái quý phái phải bao gồm Từ Anh, Năm Châu, tứ Út,

Phùng Há, tía Liên diễn vở Khúc Oan Vô Lượng <3>, năm 1931.

Ảnh tự vi.wikipedia <4>.

c/ Diễn viên tiêu biểu: Đội ngũ nghệ sĩ cải tiến và phát triển khá nhanh

– Về đào, có các cô: Bảy Lựu, Bảy nam giới (1913 – 2004, fan làng Điều Hạ, thức giấc Mỹ Tho), Bích Thuận, Chín Bia, Chín Lê, nhị Đàng, Kim Cúc, Kim Lan, Kim Thoa, Mười Truyền, Năm Phỉ, Năm Sadec, Ngọc Xứng, Phùng Há (tên thiệt là Trương Phụng Hảo, thường call là Cô Bảy Phùng Há, sinh ngày 30- 4- 1911 tại xóm Điều Hòa, thị trấn Châu Thành, tỉnh giấc Mỹ Tho, vào nghề từ thời gian 13 tuổi, mất ngày 5- 7- 2009, thọ 99 tuổi, chôn cất tại chùa Nghệ Sĩ ở đụn Vấp), Thanh Loan, Thanh Tùng, tư Kỳ, bốn Sạng,…

– những kép có cha Vân (tên thật Lê Long Vân; sinh vào năm 1908, tại làng an bình Đông, buôn bản An Đức, huyện tía Tri, tỉnh giấc Bến Tre; mất ngày 24- 8- 1988, lâu 80 tuổi), cha Thâu, Bảy Nhiêu, Duy Lân, hai Hoành, nhị Thiêng, nhị Tiền, Mười Bửu, Năm Định, Năm Nở, Năm Châu, Tám Danh, Tám Mẹo, bốn Chơi, bốn Út, từ Anh, Văn Ngân,…

*

H 3: Phùng Há (1911 – 2009), nghệ sỹ nổi danh <5>.

06 – quy trình tiến độ bão hòa, từ bỏ 1946 mang lại 1975.

Cuộc chiến tỏa khắp trên đất nước ta, đêm tối thường giới nghiêm, câu hỏi hát xướng cũng bị hình ảnh hưởng. Những đoàn cải lương được thành lập, trong sự đối đầu và cạnh tranh không không nhiều gánh hát tiếng tăm vẫn bị tan rã, như đoàn Hoa Sen. Mặc dù vậy, cũng đều có những đoàn hát vượt qua sự trở ngại để tồn tại với phát triển. Ngoại trừ ra, cải lương còn sinh sôi nảy nở ngoài miền Lục Tỉnh, hoặc lập căn cứ bền vững ở Bắc Kỳ, rồi biến cố năm 1954, theo một triệu con người di cư vào Nam search tự do, chính là đoàn Kim Chung.

Tuy có những trở hổ hang trên, nhưng lại sân khấu cải lương trong giai đoạn này, độc nhất là trong thời hạn từ 1954 cho 1975, là thời kim cương son qua tính phong phú và đa dạng và phong phú.

a/ Về kịch đoàn:

Các gánh Cải lương nổi tiếng trong quy trình này có: Ánh Chiêu Dương, Bạch Lan Thành Được, Dạ Lý Hương, Hoa Sen, Hoa Thủy Tiên, hương thơm Mùa Thu, Kim Chung, Kim Chưởng, Phước Chung, Sao ngàn Phương, Thanh Hương, giãi bày Thanh Nga, Thanh Tao, Thống Nhất, Thủ Đô, Trăng Mùa Thu, Tuấn Kiệt,… hình như còn các gánh nhỏ tuổi lưu diễn ở những tỉnh, ngoại trừ hết.

b/ Về tác gia và kịch bản:

01/ Anh Tuấn bao gồm vở Trăng Rụng Bến từ bỏ Châu (tuồng Tàu, vừa lòng soạn với Nhị Kiều).

02/ Anh Phương gồm kịch bạn dạng Vó ngựa chiến Đêm Trăng (hợp biên soạn với Thu An).

03/ Bá Chi tất cả Bích Vân Cung Kỳ Án (tuồng Tàu, phù hợp soạn cùng với Phương Hà).

04/ Bạch Diệp bao gồm vở Chiều bé Non Thái (tuồng xã hội, đúng theo soạn cùng với Minh Nguyên).

05/ Châu tô Dũng tất cả tuồng Đồng Xanh cat Trắng (hợp soạn với Quy Sắc).

06/ Hà Triều Hoa Phượng là nhị người. Hà Triều (1931 – ?), tên thật là Đặng Ngươn Chúc, fan xã Vĩnh Tuy, huyện gò Quao, tỉnh Rạch Giá, tuy thế sống ở tp sài gòn từ năm 1955. Hoa Phượng (1933 – 1984), tên thật là Lương Kế Nghiệp, sinh trên núi Sập, thị xã Thoại Sơn, thức giấc An Giang. Sau năm 1954, ông lên thành phố sài thành sinh sống, gặp gỡ Hà Triều với kết thân.

Hai fan hợp soạn vở đầu tay là Vì Quê Hương, sau đó vở Cơn Gió Lốc, vẫn không gây được giờ đồng hồ vang. Vở thứ tía là Lối Vào Cung Cấm, thay tên Khi Hoa Anh Đào Nở, đoàn thổ lộ Thanh Nga trình diễn tiếp tục bốn tuần mà vẫn có người xem, có tác dụng chấn động kịch ngôi trường ở thủ đô Sài Gòn thời gian bấy giờ. Hà Triều Hoa Phương đóng góp rất to lớn cho bộ môn cải lương với trên 60 kịch bản, gồm những loại:

– Tuồng xóm hội có: Bụi Mờ Ải Nhạn (hợp biên soạn với Tuấn Khanh), Con Gái Chị Hằng, Đêm Vĩnh Biệt, Nỗi bi quan Con Gái, Nửa Đời hương Phấn, Rồi 30 Năm Sau, Sương Mù trên Non, Tấm Lòng cửa Biển.

– Tuồng Tàu có: Anh Hùng Xạ Điêu, cô nàng Đồ Long, khói Sóng Tiêu Tương (soạn thông thường với Cô Nguyệt), Vô Kỵ Triệu Minh.

– Tuồng Nhựt có Nỗi bi thảm Thu Thảo, khi Hoa Anh Đào Nở.

– Tuồng hương thơm xa gồm Mưa Rừng.

07/ Hoài mùi hương với kịch bản Lương sơn Bá Chúc Anh Đài (hợp soạn cùng Ngọc Văn).

08/ Hoài Nhân với vở Nối Quãng ĐườngTình.

09/ Hoài sơn soạn Thuyền Về Bến Ngự.

10/ Hoài Thanh tất cả tuồng Đồ Long Đao

11/ Hoàng Khâm soạn các tuồng làng hội như: Bông Hồng sở hữu Áo, gia sư Hiền, Hắc Y phái nữ Hiệp, Lỡ bước Sang Ngang (hợp biên soạn vói Thu An), Vàng Sáu bạc đãi Mười, Vụ Án tuy nhiên Hôn. Ông cũng soạn tuồng Tàu như: Người Đẹp Bạch Hoa Thôn, Một Trang Tình Sử.

12/ Hoàng Quân tất cả kịch bạn dạng Qua Mùa Phượng Vĩ (tuồng làng hội, vừa lòng soạn với Phượng Hà).

13/ Hoàng Tiên Thúy bao gồm vở Mây Trái Hướng (tuồng thôn hội, hợp soạn cùng với Thái Thụy Phong).

14/ Kiên Giang, tên thật là Trương Khương Trinh, sinh vào năm 1927, tại Rạch Giá, tỉnh giấc Kiên Giang. Ông vừa là nhà thơ, bên báo, soạn mang với các kịch bản: Áo Cưới Trước Cổng Chùa, Mây Chiều Xuyên Nguyệt buôn bản (hợp soạn với Hà Triều Hoa Phượng), bạn Đẹp buôn bán Tơ (tuồng dã sử), Ngưu Lang Chức Nữ, Sơn thiếu nữ Pha Trà,…

15/ Mộc Linh với kịch phiên bản Tiếng Sét Nửa Đêm (tuồng buôn bản hội).

16/ Lê Khanh gồm kịch bạn dạng Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, vừa lòng soạn với Lê Minh Hùng với Thái Sơn).

17/ Lê Minh Hùng tất cả vở Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, hòa hợp soạn với Lê Khanh và Thái Sơn).

18/ Lê Tri có 2 vở tuồng: Gươm Ngũ ĐếTrống Hoàng Hôn (đều phù hợp soạn với Thu An).

19/ Minh Nguyên, tuồng làng mạc hội bao gồm Chiều nhỏ Non Thái (hợp biên soạn với Bạch Diệp).

20/ Mộc Linh với các kịch bạn dạng Người gọi Đò mặt Sông, Quỹ Bảo, bên Sư và Tướng Cướp.

21/ Ngọc Điệp gồm vở Hoa Thơm Phong Nhụy (hợp soạn với è cổ Hà).

22/ Ngọc Huyền Lan, những tuồng Tàu có Tình Nở Đào Hoa Thôn và tuồng Hoa Mộc Lan (đều đúng theo soạn cùng với Viễn Châu).

23/ Ngọc Huyền Quân gồm kịch bản Đêm bi tráng Tàn Thu (hợp biên soạn với Vạn Lý), Tiếng Hát trên Sông Loa (hợp soạn với Thanh Cao).

24/ Ngọc Văn có kịch bản Anh Hùng Lã Phụng Tiên, niềm vui Bao Tự, Rừng Thẳm Giao Duyên; Lương đánh Bá Chúc Anh Đài (hợp soạn với Hoài Hương).

25/ Nguyễn Huỳnh biên soạn vở Hoa Đào Trước Gió.

26/ Nguyễn Phương, tên thật là Nguyễn Văn Hòa, sinh năm 1922 trên Mỹ Tho. Ông là công ty soạn tuồng cải lương, theo lời tác giả, bao gồm 13 năm hiệp tác với đoàn phân trần Thanh Nga và 8 năm với đoàn Dạ Lý Hương, tốc độ viết vừa đủ 3 tháng kết thúc một vở. Vào tầm khoảng năm 1955 – 1956, đoàn trả lương soạn tuồng hàng tháng 6000 đồng, trong lúc giá quà 3800 đồng 1 lượng, hình như còn thừa hưởng tác quyền 6% tiền lợi tức của mỗi xuất hát. Ông là tác giả hơn 100 kịch bản, về tuồng làng hội vượt trội có Bóng Chim Tăm Cá, bong bóng Biển, Đôi Mắt bạn Xưa, Ngả Rẽ vai trung phong Tình, người Tình Của Biển, tiền Rừng bội nghĩa Biển…; tuồng hương xa gồm Mộng Đẹp Nửa Đời Hoa,… Ra hải ngoại, ông còn biên soạn tuồng Giấc Mộng trường Sinh, diễn giả tại Toronto năm 1990.

27/ Nguyễn Thành Châu, trong giai đoạn này còn có các vở tiêu biểu: Sân Khấu Về Khuya, đại trượng phu Đi Theo Nước, tín đồ Kép Hát Già,…

H 4: Nguyễn Thành Châu: biên soạn giả, đạo diễn,

diễn viên, bầu hát Ánh Chiêu Dương.

(Ảnh: Nghệ Thuật sân Khấu VN trang 227)

28/ Nhị Kiều: loại tuồng Tàu tất cả Tình Nở Hoa Xuân (hợp soạn với Thanh Xuân), Trần cụ Mỹ, Trăng Rụng Bến tự Châu (hợp soạn với Anh Tuấn); tuồng Nhựt tất cả Giấc Mộng vương Phi; tuồng mùi hương xa có Phương Dung Hoàng Hậu (hợp soạn với ngôi trường Xuân Trúc).

29/ Phan Khương viết kịch phiên bản Người Anh khác Mẹ (hợp soạn với Thu An).

30/ Phong Anh tất cả vở Thuyền Ra cửa ngõ Biển (hợp biên soạn với lặng Trang).

31/ Phương Hà gồm Bích Vãn Cung Kỳ Án (tuồng Tàu, hợp soạn cùng với Bá Chi), Trăng Rừng Vẫn Sáng (tuồng mùi hương xa, phù hợp soạn với Trang Khanh).

32/ Phương Ngọc với kịch phiên bản Võ Tắc Thiên (tuồng Tàu).

33/ Phượng Hà viết vở Qua Mùa Phượng Vĩ (tuồng xã hội, hợp soạn với Hoàng Quân).

34/ Quy nhan sắc có những tuồng: Đồng Xanh cát Trắng (hợp biên soạn với Châu sơn Dũng), Hoa Nở Cuối Mùa, khi Rừng Núi new Sang Thu.

35/ Thái Sơn có vở Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, vừa lòng soạn cùng với Lê Khanh và Lê Minh Hùng).

36/ Thái Thụy Phong soạn những tuồng làng mạc hội như: Hai con gái Dâu Trẻ (hợp soạn với trần Đình), Mây Trái Hướng (hợp biên soạn với Hoàng Tiên Thúy), Hai Chuyến xe pháo Hoa,

37/ Thanh Cao có kịch phiên bản Lối Mộng Vào Tim, Sầu Qua Mấy Nhịp cầu Duyên, giờ đồng hồ Hát trên Sông Loa (hợp biên soạn với Ngọc Huyền Quân).

Xem thêm: Sách Kỹ Năng Sống Tiếng Anh Là Gì, Kỹ Năng Sống, Kỹ Năng Sống Tiếng Anh Là Gì

38/ thanh xuân có vở Tình Nở Hoa Xuân (tuồng Tàu, phù hợp soạn cùng với Nhị Kiều).

39/ thiếu hụt Linh soạn các tuồng: Người Đao Phủ, tín đồ Không Mẹ, Sầu quan tiền Ải (hợp biên soạn với Thu An), Thành Cát bốn Hãn, Võ Tòng tiếp giáp Tẩu.

40/ Thu An có các kịch bản: Bà Chúa Ăn Mày, Châu Bích Lệ, Chiều lạnh lẽo Tuyết Băng Sơn, Gươm Ngũ Đế (hợp biên soạn với Lê Tri), Hai Chiều Ly Biệt, Lá Của Rừng Xanh, Lỡ bước Sang Ngang (hợp soạn với Hoàng Khâm), Người Anh không giống Mẹ (hợp soạn với Phan Khương), Nước Ngược Dòng, tiệm Ma, Sầu quan lại Ải (hợp biên soạn với thiếu hụt Linh), Tiếng Súng Một giờ Khuya, giờ Trống sang Canh, Trống Hoàng Hôn (hợp soạn với Lê Tri), Vó ngựa Đêm Trăng (hợp soạn với Anh Phương), Xác Áo mặt Cầu Gỗ.

41/ Trang Khanh với vở Trăng Rừng Vẫn Sáng (tuồng hương thơm xa).

42/ trằn Duy Lâu sẽ soạn Đoạn Tuyệt (tuồng xóm hội).

43/ nai lưng Đình tất cả vở Hai người vợ Dâu Trẻ (tuồng thôn hội, phù hợp soạn với Thái Thụy Phong).

44/ è cổ Hà với kịch bản Hoa Thơm Phong Nhụy (hợp soạn với Ngọc Điệp).

45/ Trọng Điệp soạn vở Mộng Giai Nhân (tuồng Tàu).

46/ Trương Vũ bao gồm vở Dương Quý Phi (tuồng Tàu).

47/ ngôi trường Xuân Trúc viết Phương Dung Hoàng Hậu (tuồng mùi hương xa, hợp soạn với Nhị Kiều).

48/ Tuấn Khanh soạn Hận Tình vương vãi Nữ (tuồng mùi hương xa), Mặt Trời Đêm.

49/ Vạn Lý gồm kịch bản: Cánh Hồng Tả Tơi, Đêm bi tráng Tàn Thu (hợp biên soạn với Ngọc Huyền Quân), Thượng Phương Bảo Kiếm.

50/ Viễn Châu, tên thật Huỳnh Trí Bá, thường điện thoại tư vấn là Bảy Bá. Ông sinh năm 1924, người xã Đôn Châu, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh; sống ở dùng Gòn, mất năm 2016. Về sự việc nghiệp sáng tác, ông đã đóng góp cho cỗ môn cải lương rộng 70 kịch bản, tiêu biểu vượt trội có vở: Nát Cánh Hoa Rừng (tác phẩm đầu tay), Duyên Nợ Của Ai, Đời Cô Nga, Đường Ra Biên Ải, Người mẹ Mù, Tình mẫu mã Tử, Viên Ngọc Rắn Thần; Tình Nở Đào Hoa Thôn với Hoa Mộc Lan (là nhì tuồng Tàu với hợp soạn với Ngọc Huyền Lan), Con Gái Hoa Mộc Lan,… với hơn 2000 bản vọng cổ, người đời tặng danh hiệu “Vua soạn Vọng Cổ,” bản Tình Anh chào bán Chiếu (soạn năm1961) là thành công để đời. Năm 1959, ông cho ra đời loại vọng cổ hài và tỏ ra sở trường với hiệ tượng này, tiêu biểu vượt trội có bản: Ba đại trượng phu Rể Quý, ba Râu Đi Chợ Lớn, trung tâm Sự Văn Hường, Tôi Đi làm Rể, tư Ếch Đi dùng Gòn, Văn Hường Nể Vợ, bà xã Tôi Nói giờ đồng hồ Tây, vk Tôi Tôi Sợ,…

Ông còn là phụ thân đẻ của Tân Cổ Giao Duyên, là một thể hát trộn lẫn tân nhạc vào bạn dạng vọng cổ, được khai sinh vào năm 1964; dường như có phép lạ sản xuất cuộc hôn nhân gia đình êm đẹp giữa hai mô hình âm nhạc tưởng chừng đối nghịch nhau. Và ông cũng là tín đồ tạo danh cho những nghệ sĩ như Mỹ Châu ca phiên bản Hòn Vọng Phu, Út Trà Ôn nổi tiếng qua bạn dạng Tình Anh cung cấp Chiếu.

*

H 5: Viễn Châu (1924 – 2016), soạn trả

kịch bản Cải lương cùng Vọng cổ các nhất <6>.

51/ yên Lang bao gồm kịch bản Mảnh Áo Quê Nghèo, Tình Hận bên trên Băng Hồ, Trời lạnh Sương Khuya.

52/ yên Trang gồm vở Thuyền Ra cửa Biển (hợp biên soạn với Phong Anh).

53/ Yến Linh Hoa Phượng gồm soạn Mây tư Phương Trời (tuồng dã sử).

c/ Đội ngũ người nghệ sỹ và các đoàn hát nổi tiếng:

Các nghệ sĩ tất cả thể thay đổi đoàn hát lúc mãn hòa hợp đồng, như cô Ngọc Giàu trước tiên hát cho đoàn Kim Chưởng, rồi thanh lịch đoàn giãi tỏ Thanh Nga, ngừng lại cộng tác với đoàn Bạch Lan Thành Được. Tuy nhiên, vẫn đang còn trường hợp đổi khác bất thường xuyên như Đệ tuyệt nhất danh ca Út Trà Ôn đã thời hạn cùng với đoàn Thanh Minh, nhưng buồn lòng với bà bầu Nguyễn Thị Thơ, đã bồi hoàn vốn hợp đồng, về với thai Ba bạn dạng để lập ra đoàn Thủ Đô (1959).

Thời kỳ này, tiêu biểu có các đoàn hát với phần đa nghệ sĩ hiệp tác sau đây:

– Đoàn Dạ Lý Hương, nguyên mang tên là Hoa Mùa Xuân, năm 1964 đổi tên. Nguyên tố diễn viên, về đào có: Bạch Tuyết (giải Thanh trọng tâm triển vọng năm 1963, Huy chương xoàn năm 1965), Hồng Nga, Kim Ngọc, Mai Lan, Như Ngọc…; về kép có tía Xây, Hoàng Long, Minh Đức, Minh Tấn, Tấn Tài (Huy chương vàng, giải Thanh trung khu năm 1963), Thanh quý phái (HCV giải Thanh trung ương năm 1964), tứ Rọm,…

– Đoàn mùi hương Mùa Thu, về đào có: Bạch Lê, Bạch Liên, khư khư Hoàng, Hoài Mỹ, Ngọc hương thơm (HCV giải Thanh trung ương năm 1962)…; về kép có: Bảy Xê, Công Khanh, Hề Minh, Hoàng Kim Bằng, Huỳnh Minh (HCV giải Thanh trung tâm năm 1959), Minh Đạt, Thanh An, Út Hiền, Văn Khoe,… Đặc biệt Hương mùa thu chỉ trình diễn các kịch phiên bản của Thu An, ông vừa soạn trả hữu danh, vừa là giám đốc của đoàn, vừa là đạo diễn tất cả tài, buộc phải đoàn có không ít khởi sắc.

– Đoàn Kim Chung được tổ chức quy tế bào thành một công ty marketing ngành Cải Lương, quy tụ nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, lập nên bốn đoàn hát. Thành phần diễn viên, về đào có: Ái Lan, Ánh Hồng (HCV giải Thanh trung ương năm 1962), Bích Hợp, Diệu Hiền, Hà Mỹ Xuân, Kiều Lễ Tâm, Kim Chung, Lệ Thủy (HCV giải Thanh tâm năm 1964), Mỹ Châu, Thu Hương, Thúy Liễu; về kép có: Hề ba Hội, Hề Văn Hường, Hề tư Vững, Hùng Cường, Huỳnh Thái, Kim Nguyên, Minh Cảnh, Ngọc Ấn, Phước Hậu, quan liêu Hữu, Thanh Hải, Thanh Nhàn, Thanh Phương, Út Hậu,…

– Kim Chưởng là đoàn hát số 1 về địa bàn lưu diễn và tất cả tuổi đời cao nhất của giai đoạn này. Yếu tắc diễn viên, về đào có: Kim Nên, Mộng Thu, Phượng Liên, Thanh Nguyệt, Thanh Nhàn, Trương Ánh Loan (HCV giải Thanh tâm năm 1963)…; về kép có: Diệp Lang (HCV giải Thanh vai trung phong năm 1962), Dũng Thanh Lâm (1944 – 2004), Hề Chơn Tâm, Hề Vui, Hữu Nhiêu, Phi Hùng, Phương Quang, ngôi trường Xuân, Vũ Phương Giang…

– Bạch Lan – Thành Được là đoàn cải lương thích hợp lực của nhị nghệ sĩ khét tiếng là Thành Được (giải Diễn Viên Xuất nhan sắc năm 1967) với Út Bạch Lan, lại thêm các diễn viên, về đào có: Hoàng Vân, Kim Huệ, Ngọc giàu (HCV giải Thanh vai trung phong năm 1960), Thanh Thanh Hoa (HCV giải Thanh chổ chính giữa năm 1961), Thanh Thanh Nga…; về kép có: cha Vân, nam giới Hùng, Thanh Kỳ, Thanh Sơn, Út Nhị, Văn Chung, Văn Nga, Văn Sa,…

– Đoàn bộc bạch Thanh Nga: Về đào có bé Hương Lan, Kim Giác, Kim Loan (HCV giải Thanh trọng tâm năm 1963), Kim Nga, Ngọc Nuôi (kết hôn cùng với Việt Hùng), Phương Ánh, Thanh Lệ, Thanh Nga (HCV giải Thanh trọng điểm đầu tiên, năm 1958.

*

H 6: nghệ sĩ Thanh Nga (1942 – 1978)

được ca ngợi là Nữ Hoàng sảnh Khấu.” <7>

Thanh Nga thương hiệu thật là Juliette Nguyễn Thị Nga, sinh ngày 31- 7- 1942 sinh sống Tây Ninh, pháp danh Diệu Minh, mất ngày 26- 11- 1978 tại dùng Gòn, hưởng dương 36 tuổi, mai táng ở chùa Nghệ Sĩ, quận đống Vấp). Về kép có ba Nghĩa, Bảo Quốc, Chí Hiếu, Hoàng Đức, Hoàng Giang, mùi hương Huyền, Hữu Phước (người Sóc Trăng, HCV giải Thanh trọng tâm năm 1960), Kim Quang, Minh Điển, Tám Vân, lử đử (HCV giải Thanh trung tâm năm 1963), Việt Hùng (1923 – 2001, tên thật là Nguyễn Hữu Hùng).

– Đoàn Thống Nhất, về đào có: Kim Hà, Mỹ Ngọc, Ngọc Bích, Ngọc Kim, Thanh Xuân, Thu Vân…; về kép có: Chơn Tâm, Minh Châu, Hoàng Liêm, Hoàng Sương, Ngọc Trai, quang Hiền, Quốc Việt, Văn Núi, Yến Đạt,…

– Đoàn Thủ Đô, thành lập năm 1959, tổ chức triển khai hiện đại, đạo gắng tân tiến, phục trang dồi dào, tất cả đoàn xe riêng khi di chuyển, với thành phần diễn viên, về đào có: Hồng Hoa, Huỳnh Hoa, Mỹ Quyên Chi, Phương Lan Y, đánh Kiều Lan…; về kép có: Hà Trúc Phương, Hữu Hạnh, Minh Quang, Phương Thảo, Sáu Nhỏ, Thanh Hiền, Tường Lân, Út Trà Ôn (1918 – 2001, tên thật là Nguyễn Thành Út, người quận Trà Ôn thức giấc Vĩnh Long), Văn Sa,…

Tám đoàn hát nhắc trên, cùng với 128 nghệ sĩ (51 đào, 77 kép), và hậu trường tất cả 53 kịch tác gia, chưa phải là số lượng tổng kết, bởi vì còn một vài nghệ sĩ chưa tính hết, hơn nữa có không ít đoàn hát ở các tỉnh chưa thống kê được. Ngoài ra, còn những nghệ sĩ chăm nghiệp, diễn lời bên trên đài phân phát thanh thành phố sài gòn (thời việt nam Cộng Hòa) ko lên sân khấu, về đào có Bạch Huệ, Cô tía Bến Tre, Cô tía Trà Vinh, Cô Năm phải Thơ, Hạnh Ngộ, hương Xuân, Ngọc Ánh, Lê Liễu, Thanh Hoa…; về kép có: tía Ngươn, Bảy Quới, Chín Sớm, Năm Bửu, Năm Phổi, Sáu Thoàn, Sáu Vị, Tám Bằng, Tám Thưa, Thành Công,…

07 – Cải lương ngày nay:

Ngày xưa, sân khấu rạp đã đưa cải lương mang đến cực thịnh. Ngày nay, cải lương bao gồm sân khấu truyền hình, chắp cánh mang lại bô môn thẩm mỹ này cất cánh vút trời xanh. Để đáp ứng nhu cầu nhu cầu phim ảnh, cải lương truyền ảnh ra đời, có nghĩa là diễn xuất bên cạnh thiên nhiên cân xứng với tình tiết kịch bản. Tất nhiên, không phải để khán giả hưởng thụ trực tiếp như trong rạp, mà lại vở diễn được quay thành phim, sản xuất bạn dạng sao sản phẩm loạt, chế tạo rộng rãi. Bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, khán giả cũng có thể xem cải lương vidéo tuyệt DVD bên trên màn hình ảnh nhỏ, và tàng trữ phim cùng với thời gian.

Tiêu biểu có các vở: Ái Tình giỏi Ngôi Báu (tuồng Tàu) soạn đưa Viên Hoàng, đạo diễn Lê Lộc; Bể Hận Mênh Mông của Nhị Kiều, phóng tác theo tiểu thuyết Lá Ngọc Cành Vàng; Bỏ Vợ của Hoa Trang Nhã, đạo diễn Xuân Phước; Cạn mối cung cấp Suối Lệ của Thới Lai, đạo diễn Lê Lộc; Đi Biển của Hoa Phượng, đạo diễn Xuân Phước; Giọt ngày tiết Oan Khiên của anh thư, đạo diễn Phượng Hoàng; Lạc Loài của yên ổn Ba, đạo diễn Hoàng Dũ; Nối Lại Tình Xưa của Đức Hiền với Thiên Kiều, đạo diễn Xuân Phước; Sóng Gió làng mạc Chài của Mỹ An, đạo diễn Xuân Phước; Trời Cao nhỏ tuổi Lệ của Viên Hoàng, đạo diễn Hoàng Dũ.

Một kịch bản cải lương muốn triển khai thành phim, kế bên số diễn viên đóng các vai, còn tồn tại những nhân sự không giống tuy không thấy mặt trên sảnh khấu truyền hình, tuy vậy lại đặc biệt quan trọng không kém, gồm: chủ nhiệm (bầu gánh), Đạo diễn, Biên tập, Trợ lý đạo diễn, Thư ký, tảo phim, Phụ tảo phim, Kỹ thuật, Ca khúc trong phim, Âm thanh, Ánh sáng, Cổ nhạc, Tân nhạc, Hóa trang, Đạo cụ, Đồ họa vi tính, kể tuồng, Thiết kế, triển khai chương trình. Các phần câu hỏi và số nhân sự hoàn toàn có thể gia giảm tùy theo kịch bản.

Ngày nay, ngoại trừ số nghệ sĩ rất gần gũi của rứa hệ trước liên tiếp sinh hoạt, còn có nhiều diễn viên trẻ danh tiếng và rất nhiều những mầm non đầy hứa hẹn. Cả bố thế hệ đều xuất hiện trên sân khấu cải lương. Cùng dưới đấy là vài khuôn phương diện nghệ sĩ vượt trội của thời đại:

Về đào có: Ngọc Huyền (sở ngôi trường đào thương), Tài Linh (tên thiệt là Huỳnh Thị Phú Nhuận, sinh năm 1957, nguyên tiệm ở Bình Định), Thanh Ngân (chuyên đào thương, HCV Hội diễn sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2005), Thoại Mỹ (HCV Hội diễn sảnh khấu 2005), Trinh Trinh (HCV giải trần Hữu Trang năm 1995),…

Về kép có: Bảo tầm thường (hài), Kim tè Long (tên thiệt là Trương Hoàng Kép, sinh năm 1975, fan Vĩnh Long, HCV Hội diễn sảnh khấu Cải lương 2005), Kim Tử Long (tên thật là Hoàng Kim Long, sinh vào năm 1966 tại dùng Gòn, vào nghề 1982, HCV giải trằn Hữu Trang 1992), Linh Tâm, Vũ Linh (tên thiệt là Võ Văn Ngoan, sinh năm 1958 trên Chợ Lớn, vào nghề 1972, HCV giải nai lưng Hữu Trang 1991),…

III – GIỌNG HÁT CẢI LƯƠNG

Có nhiều người cho rằng, chỉ cần luyện làm sao cho thật mùi sáu câu Vọng cổ là rất có thể hát cải lương. Và trong cả những chủ đoàn hát nhiều khi cũng căn cứ vào ca Vọng cổ của mỗi diễn viên nhằm xếp hạng đào kép. Thật ra hát cải lương có đến sáu giọng: Bắc, Nam, Oán, Thán, Lý, Bình, Ngâm; từng giọng đều phải có tiết điệu riêng, khác hoàn toàn nhau. Nhưng Vọng cổ là một điệu rất quan trọng đặc biệt và độc đáo của cỗ môn này. Đúng vậy, trong vở cải lương, cần mỗi màn đề nghị có tối thiểu một bản Vọng cổ. Và mối tương quan nồng thắm, cải lương nhờ vào Vọng cổ đang vươn lên đến mức tuyệt đỉnh, còn Vọng cổ cũng nhờ vào cải lương mà biến chuyển bất tử trong tim người dân Việt.

01 – Vậy Vọng cổ là gì?

Nhạc sĩ Cao Văn Lầu (1892 – 1976), tục hotline là Sáu Lầu, sinh ngày 22- 12- 1892, tại xóm loại Cui, thôn Chí Mỹ, sau sáp nhập với làng mạc Thuận Lễ thành xã Thuận Mỹ, huyện Châu Thành <8> tức huyện Vàm Cỏ (cũ), thức giấc Long An. Năm 1901, ông theo phụ huynh đến bội bạc Liêu lập nghiệp cùng ở luôn luôn đấy. Năm 1920 (có sách ghi năm 1918 giỏi 1919), Sáu Lầu lập mái ấm gia đình đã mười năm mà chưa tồn tại con, nên vâng lệnh phụ huynh cưới vk khác nhằm nối dòng. Do thương người bà xã trước, ông cảm tác ra bạn dạng nhạc Hoài Lang (nhớ bạn tình) gồm 20 câu, tạo nên nỗi lòng của vợ và đờn đến ông è Xuân Thơ, thầy tuồng gánh Tân Minh Kế, nghe. Cảm giờ đồng hồ đờn, ông Thơ viết lời ca và đề nghị lấy thương hiệu Dạ Cổ Hoài Lang (nghe trống canh khuya lưu giữ chồng).

Trời đất không phụ người có nghĩa, liền tiếp nối vợ ông mang thai với chuyện mái ấm gia đình được thu xếp ổn thỏa. Bạn dạng ca trước cũng được đổi tên lần tiếp nữa là Vọng Cổ Hoài Lang (trông chuyện xưa nhớ đến chồng), rồi điện thoại tư vấn tắt là Vọng Cổ (tưởng mang lại chuyện dĩ vãng).

*

H 7: Cao Văn Lầu (1892 – 1976)

cha đẻ của Vọng cổ <9>.

Vọng cổ nguyên thủy ca giọng Bắc, nhịp hai, bản đờn: “Hò liu xang xế cống, Líu cổng líu cổng xê xang, Xừ xang xê hò líu cống xê xang hò, Liu xế xang xự xể xang lìu hò… Lời ca: Từ là từ bỏ phu tướng, Bửu kiếm sắc đẹp phong lên đàng, Vào ra luống trông tin chàng, Đêm năm canh mơ màng…” (trích 4/20 câu đầu).

Vọng cổ không tạm dừng ở trạng thái ban đầu mà biến chuyển không xong xuôi để đáp ứng nhu cầu nhu cầu thẩm mỹ và nghệ thuật ngày càng tốt và thị hiếu của quần chúng. Vọng cổ, tự giọng Bắc chuyển dần sang Nam tất cả pha điệu oán thù và từ nhịp hai cảm thấy không được chỗ nhằm viết lời nên tăng cao đến nhịp 128. Dẫu vậy rồi, sau cùng nhịp 32 vẫn được mọi người tán đồng và giữ mãi cho đến ngày nay. Theo nai lưng Văn Khải, Nghệ Thuật sảnh Khấu Việt Nam, Vọng cổ gồm 6 thời kỳ tăng nhịp với mỗi thời kỳ chia thành hai: lần nhất lời ca hơi ít chữ, dịp nhì ca các chữ hơn, mà lại vẫn duy trì y nhịp:

Thời kỳ 1: tự 1920 – 1926, Vọng cổ nhịp 2 nguyên thủy có đôi mươi câu, được tiếp nhận nồng nhiệt độ và dần dần thay cố kỉnh cho bài xích Tứ Đại Oán. Đợt đầu, có bạn dạng Vọng Cổ Hoài Lang; đợt hai, nổi bật có phiên bản Vọng cổ trong tuồng Tham Phú Phụ Bần diễn năm 1926 tại Biên Hòa, do những nhân thứ Ái Châu (nữ) và Huỳnh Kỳ Thoại (nam) ca đối đáp.

Thời kỳ 2: tự 1927 – 1935, Vọng cổ tăng lên nhịp 4, lời ca có khá nhiều chữ hơn, giọng kéo dài ngân nga, cần phải chuyển sang điệu phái nam cho thích hợp và bài bác ca chỉ với 12 câu. Đợt đầu, vượt trội có bạn dạng Giá Trị Danh Dự bởi vì Tư nghịch ca chuyển điệu Nam, trong vở Giá Trị với Danh Dự của Nguyễn Thành Châu. Đợt hai, nổi bật có phiên bản vọng cổ do Phùng Há solo ca, vào vở Khúc Oan Vô Lượng của Huỳnh Thư Trung.

Thời kỳ 3: từ 1936 – 1945, Vọng cổ tăng thêm nhịp 8, tuy vậy bài chỉ từ 6 câu, cùng với điệu ca chậm rãi, ngân nga hơn phiên bản nhịp tứ và xuống giọng sống cuối câu. Đợt đầu, tiêu biểu có phiên bản Gánh nặng Tình Đời của lưu Hoài Nghĩa, tức Năm Nghĩa ca. Đợt hai, điển hình nổi bật là bản Vọng cổ vày Tư Út ca, vào vở tuồng Tô Ánh Nguyệt của trần Hữu Trang.

Thời kỳ 4: tự 1946 – 1954, Vọng cổ tăng lên nhịp 16, bài bác vẫn 6 câu, cơ mà lối ca buông nhịp mới mẻ, xuất hiện một bước ngoặc mới câu nhạc ban đầu đa dạng và đa dạng mẫu mã cho Vọng cổ. Nhờ ý tưởng sáng tạo của Út Trà Ôn (tên thiệt là Nguyễn Thành Út, thường call Mười Út; sinh vào năm 1919, trên ấp Phú Đông, buôn bản Đông Hậu, thị trấn Trà Ôn, tỉnh nên Thơ, nay ở trong tỉnh Vĩnh Long; mất ngày 13- 8- 2001 tại sài Gòn, mai táng ở miếu Nghệ Sĩ, quận gò Vấp). Ông chuyển vào phiên bản Vọng cổ, nhịp 16, phần nhiều câu thơ ngâm điệu tao đàn hay dìm Lục Vân Tiên mùi hương mẫn và rất nhiều câu hò vui tai. Đợt đầu, vượt trội có phiên bản Tôn Tẫn giả Điên, Út Trà Ôn đơn ca trên đĩa hát hãng Asia; đợt hai, điển hình có bản Xử Tội Bàng Quý Phi.

*

H 8: nghệ sỹ Út Trà Ôn (1919 – 2001),

vua ca Vọng cổ <10>.

Thời kỳ 5: từ 1955 – 1964, Vọng cổ tăng thêm nhịp 32, bài bác vẫn 6 câu. Đợt đầu, tiêu biểu có phiên bản Đội Gạo Đường Xa (gương hiếu thảo của thầy Tử Lộ) soạn đưa Viễn Châu, vị Hữu Phước đơn ca, thu vào tô hát thương hiệu Lam Sơn. Đợt hai, điển hình có bạn dạng Nguyệt giao diện Xuất Gia, cũng của Viễn Châu, vì Thanh Nga solo ca thu vào đĩa hãng sản xuất Hồng Hoa.

Thời kỳ 6: từ 1965 cho nay, vọng cổ tăng nhịp 64, rồi nhịp 128, bài xích vẫn sáu câu. Tiêu biểu cho nhịp 64 có phiên bản Ba Râu Đi Chợ Lớn của Viễn Châu, vì chưng Văn Hường solo ca trên đĩa hát hãng sản xuất Hồng Hoa. Nhưng vày chẻ nhịp các quá, không ăn khách, khiến vọng cổ lại trở về nhịp 32, và dừng lại ở tâm lý viên mãn này, được coi là tiêu chuẩn chỉnh hiện nay.

Từ năm 1964, một cải tiến quan trọng, người nghệ sỹ Viễn Châu đưa tân nhạc vào vọng cổ, chế tạo ra thành mô hình Tân cổ giao duyên. Vọng cổ sống trường thích hợp này, chỉ còn 4 câu thay do 6 câu thông thường.

Ngoài câu hỏi đem vọng cổ vào kịch bạn dạng cải lương, vào đờn ca tài tử, điệu ca này còn được khai thác tối đa trên những đĩa nhạc đủ loại đề tài như: đạo hạnh, hiệp sĩ, luân lý, nhân vật kế hoạch sử, sự tích, trọng tâm lý, tình cảm, truyện Tàu, buôn bản hội,… Đó là đặc điểm của Vọng cổ mang tính đa dạng có khả năng biến thái của bài xích hát theo lời ca.

02 – Ca Bắc:

Thường là văn vần, diễn trong tình tiết vui, ca Bắc được dùng làm tả cảnh vật, thanh minh cái chí khí của đấng nam giới nhi, cái tiết tháo dỡ của kẻ sĩ, hoặc nói lên loại ý vị trí hướng của mình. Đôi lúc ca Bắc cũng sử dụng tả cảnh sinh ly tử biệt, tuy vậy đượm vẻ hào hùng. Dù vậy ca Bắc nhưng hoàn toàn ngôn trường đoản cú Việt Nam, rất thịnh hành trong cải lương, và không giống như hát khách hàng (hát Bắc) của hát bội nặng nài nỉ chữ Nho.

03 – Ca Nam:

Cũng như nói Lối ai, ca nam là giọng bi lụy thảm nhất trong các điệu cải lương. Ca Nam hay được sử dụng văn vần để có thanh bởi trắc, giọng trầm bổng thì ca new nghe được. Tùy theo mức độ bi ai, điệu ca này chia làm 5 loại:

– phái mạnh xuân bao gồm 8 lớp, mỗi lớp gieo một vần cho cả 8 câu. Giọng phái nam xuân bi thiết nhẹ, dịu hòa.

– phái nam ai bao gồm 14 lớp, từng lớp tất cả 8 câu cùng gieo một vần, ca nhịp lơi buộc phải giọng bi lụy thảm thê lương nhất.

– phái mạnh bình, còn gọi là Trường tương tư, chữ cuối câu gieo một vần và đều thanh bằng, giọng bi ai miên man. Điệu ca này gốc ở miền Trung, mới tham gia vào cải lương khoảng chừng đầu những năm 1930.

– phái nam chạy trong cải lương cũng như Nam tẩu vào trong hát bội, sử dụng khi bị rượt đuổi, vừa chạy vừa ca nhịp thúc để phù hợp với điệu cỗ chạy giặc. Bài xích Nam chạy cũng với nhiều lớp, mỗi lớp bao gồm 8 câu, và thường xen nói lối giữa hai lớp.

– phái mạnh Đảo ngũ cung là bài Nam tất cả 8 lớp, từng lớp có tám câu một vần. Và thường mang thanh trắc, nghe chói tai xóc dựng, chế tạo âm điệu rất dị trong cổ nhạc Việt Nam.

04 – Ca Bắc vươn lên là thể giọng Nam:

Gồm 3 điệu:

– Hành vân tương đối Nam: nguyên Hành vân là bản ca Bắc, được đổi thay thể chuyển hẳn sang ca Nam, nhịp lơi với ngân nga, để diễn đạt tâm sự bi thương của nhân vật.

– Chuồn chuồn khá Nam: nguyên Chuồn chuồn là bản ca Bắc, được phát triển thành thể chuyển hẳn qua ca Nam với vô Vọng cổ lúc vai tuồng diễn cảnh chạm chán cơn thiến nạn.

– Vọng cổ cũng là bạn dạng Bắc đưa sang giọng Nam, nhưng là 1 trong những điệu ca đặc biệt nên có vị trí riêng.

05 – Nói lối:

Nói lối trong cải lương thường xuyên là hầu như câu văn vần, mỗi câu từ bỏ 4 đến 9 chữ, có thể dài hơn, đôi khi có văn xuôi, và chia thành ba loại:

a/ Lối Bắc, nói chậm từng tiếng, rõ ràng và nghiêm trang, ko có lũ đưa hơi. Diễn viên nói lối Bắc xong, thì tiếp đến ca Bắc.

b/ Lối Ai (tức lối Nam), nói chậm, giọng bi lụy não ruột, gồm đờn đưa hơi qua phiên bản Xuân Nữ; và ngừng lối Ai thì sau đó ca Nam.

c/ Lối giặm, lúc diễn viên ca vọng cổ, vừa hoàn thành một câu, đờn nổi lên, trong thời hạn chờ diễn viên ca tiếp, nhân vật dụng đối thoại xen vào câu Lối giặm, không độc nhất thiết là phải văn vần, nhằm trám khoảng chừng trống và tránh giảm bị nguôi tuồng. Vậy Lối giặm yêu cầu gọn, không được lâu năm dòng, làm cho loãng bài Vọng cổ.

06 – Nói thường:

Dùng để xen giữa các câu nói lối, bắt buộc diễn viên phân phát ngôn bình thường, tự nhiên như kịch nói.

07 – Oán:

Giọng oán thù thể hiện tại nỗi cực khổ buồn giận, nhưng mang ý nghĩa bi hùng, chứ không cần ủy mị thê lương. Dù vậy vậy, các đặc điểm trên cũng gia giảm tùy thuộc vào từng bài. Có bốn bài oán chính:

Tứ Đại Oán (trong tuồng Vì Nghĩa Liều Mình),

Giang Nam (thích vừa lòng cho những tuồng nhân ái vật cô gái trong cô phòng, than thân tủi phận),

Phụng Cầu (trong tuồng Lưu Kim Đính Giải giá chỉ Thọ Châu),

Phụng Hoàng (tính chất ân oán nhẹ nhàng hơn các phiên bản khác);

Và tư bài ân oán phụ: Văn Thiên Tường (ca trong khi vợ ck quyến luyến trước cảnh chia ly), Bình Sa Lạc Nhạn, Bộc Thủy Ly Tao, Thanh Dạ Đề Quyên.

08 – Bình:

Bài Bình bằng thơ lục bát và nói ví dụ từng câu, từng điệu. Bình cũng gần như là Bạch trong hát bội, tuy nhiên Bạch nói lên cái chí vị trí hướng của nhân vật, còn Bình tả chiếc gia cảnh của vai tuồng.

09 – Ngâm:

Cải lương và hát bội đều phải sở hữu ngâm, có nghĩa là đọc nhàn hạ bài thơ cùng với giọng khẩn thiết diễn cảm qua âm điệu trầm bổng ngân dài, nhưng không theo khuôn nhịp gắng định. Ngâm trong cải lương thường xuyên là là thể thất ngôn tứ tuyệt, thơ tám chữ tư câu, cũng rất có thể dùng lục chén hay song thất lục bát.

10 – Nói thơ, có nghĩa là không ngâm cơ mà chỉ hiểu thơ cùng với giọng rõ ràng, thong thả.

11 – Thán:

Điệu thán trong cải lương độc nhất định buộc phải là thơ thất ngôn tứ tuyệt, có đờn đệm chuyển hơi, với giọng óc nề; ví dụ điển hình như mếu máo người thân lìa đời.

12 – Lý:

Lý là điệu hát ngắn, gọn, tính nhạc phong phú, rất phổ biến trong dân gian. Cải lương thường được sử dụng các điệu Lý sau đây:

– Lý giao duyên giành cho đào hát trong những lúc cô đơn, khi trông lưu giữ chồng, con ra đi lâu về.

– Lý ngựa ô địa thế căn cứ vào xuất phát có nhì loại: điệu Lý Bắc hát nhanh nhịp 1, điệu Lý phái mạnh hát chậm và nhịp tư lơi.

– Lý Huế cũng hát chậm chạp với nhịp bốn lơi và giọng nhẹ dàng.

– Lý nhỏ sáo tức Lý Tam thất, có hơi ca Nam.

– Lý thập tình.

– Lý chuồn chuồn.

13 – Hò:

Hò là điệu hát dân gian tất cả giọng chứa cao, to và dài hơi, đồng ca vào khi thao tác cho quên mệt nhọc, hay nhằm hợp mức độ cùng làm cho một bài toán gì. Vào cải lương thường bắt gặp hò ghép lúa, hò chèo ghe, hò đưa đò,…

IV – CÁC DÒNG PHÁI CẢI LƯƠNG

Trong hát bội, người ta phân làm cho 3 một số loại tuồng theo nội dung, đề tài, và chỗ sử dụng. Trong hát cải lương, chia khuynh hướng tùy thuộc vào kịch bản lấy trường đoản cú truyện tích Tàu, xuất xắc kịch phiên bản phóng tác từ các tiểu thuyết của Pháp, hoặc phản ảnh từ cuộc sống đời thường ngoài xã hội.

01 – khuynh hướng cải lương tuồng Tàu:

Bộ môn cải lương dịp mới ra đời (1917) thường xuyên diễn tuồng Tàu, vì các soạn đưa là lớp fan cựu học, bọn họ xem sách truyện tích Tàu để soạn tuồng, hay là chuyển thể từ các kịch phiên bản hát bội viết bằng văn bản Nho và Nôm.

a/ Trương Duy Toản (1885 – 1957):

Đầu tiên có Trương Duy Toản, soạn tuồng và dạy con hát đến gánh Thầy Năm Tú. Ông là một trong những kịch tác gia, tự táo tợn Tự, cây viết hiệu Đổng Hổ; tín đồ huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Họ Trương tham gia các tổ chức kháng Pháp rồi xuất dương quý phái Nhật. Năm 1908, ông với Cường Để sang trọng Châu Âu. Sau năm 1914, ông bị Pháp bắt, dẫn độ về sài Gòn, bị nhốt một thời gian rồi được thả. Từ bỏ ấy, ông soạn vở cải lương và là một thầy tuồng (đạo diễn) nổi tiếng nhất vào trong năm thập niên 1920.

Các tuồng cải lương của ông hầu như phóng tác theo truyện tích Tàu, như vở Hạnh Nguyên Cống Hồ, Trang Châu Mộng hồ Điệp, Trang Tử Cổ bể Ca, giữ Yến Ngọc Cứu phụ thân Đại Hiếu (1930),… Tuy cốt truyện có xuất phát Tàu, mà lại không đem thẩm mỹ Tàu vào kịch bản.

b/ Nguyễn Trọng Quyền (1876 – 1953):

Người tiếp nối là Nguyễn Trọng Quyền (阮 仲 權), cây viết hiệu Mộc quán (đặt theo lối chiết tự: nhì chữ Mộc ‘木’ và cửa hàng ‘雚’, viết ra chữ Nho và ghép lại thành chữ Quyền ‘權’). Ông bạn làng Thạnh Hòa, thôn Trung Nhứt, huyện Thốt Nốt, tỉnh Long Xuyên (nay nằm trong tỉnh yêu cầu Thơ). Ông kéo làng báo, viết đến tờ Nông Cổ Mín Đàm, Lục tỉnh giấc Tân Văn. Từ năm 1920, ông thay đổi nhà soạn tuồng cải lương nổi tiếng cho những gánh hát to đương thời suốt trong 33 năm với chừng 85 kịch bản.

Theo Nguyễn Phương <11>: “Ông là tín đồ khai hình thành dòng thẩm mỹ và nghệ thuật sân khấu tuồng Tàu. Ông sẽ viết lời Việt và sửa bí quyết phát âm theo lối Việt một số phiên bản nhạc của sân khấu hát Tiều, hát Quảng nhằm dùng trong số tuồng Tàu do ông sáng tác. Các bài bản đó tới thời điểm này trở thành cổ nhạc nước ta tuy vẫn tồn tại giữ cái brand name của nhạc Tiều tốt nhạc Quảng cũ như : Ú liu Ú xáng, Xang xừ líu, Xáng xáng lìu, Xách xủi, Tân xái phí, bạc bẽo cấm lùng, Dì phảnh, rèm bản,... ”

Và trong cả nghệ thuật cải lương, ông cũng sút tả chân để trộn lẫn cái tượng trưng ước lệ của hát bội cùng với lối hát Tiều cùng Hí khúc của nhà Nguyên, làm thành một quy mô cải lương tuồng Tàu: c